ELEKTRONİK

MULTİMETRE

2007-04-03T09:30:00.000-07:00

1.1. ÖN ÇALIŞMA

· Şekil 1.1’ deki voltmetre devresinde iç direnci 200 W ve maksimum skala akımı 500 mA olan dc aletin V_in = 5, 10, 20 V’ larda tam skala sapması için gerekli olan R_s seri dirençlerini hesaplayın,

Şekil 1. 1. Voltmetre devresi.

· Şekil 1.2’ deki ampermetre devresinde sözkonusu dc aletin 1 V giriş geriliminde I_in = 5, 10, 20 mA’ lerde tam skala sapması için gerekli R_s seri ve R_shparalel dirençleri hesaplayın. 1.2.DENEYİN AMACI
· DC Voltmetre, DC ampermetre ve ohmmetre devrelerinde kademe dirençlerinin bulunması.

1.3. DENEYDE KULLANILAN ALET VE CİHAZLAR

· HAMEG Ayarlı DC Güç Kaynağı,

· 200 W, 500 mA dc alet,

· Direnç Kutusu (2 adet).

1.4. DENEYİN YAPILIŞI

· Şekil 1.2’ deki devreyi kurun,

· Direnç kutularını ön çalışmada hesapladığınız değerlere ayarlayın,

· Güç Kaynağını 1 V’ a ayarlayıp yine güç kaynağı üzerindeki dijital volt / ampermetre’ yi mA konumuna getirip burada 5 mA görecek şekilde R_s seri direnç kutusunun değerini değiştirin. Daha sonra R_sh paralel direncini dc alet tam skala sapacak şekilde ayarlayın. Bu esnada giriş akımında bir değişiklik gözlüyorsanız ayarları tekrar düzeltin. Bu işlemi 10 ve 20 mA’ ler için de tekrarlayın. Elde ettiğiniz değerleri kaydedin,

· Şekil 1.1’ deki devreyi kurun,

· Direnç kutusunuı ön çalışmada hesapladığınız değerlere ayarlayın,

· Güç Kaynağını üzerindeki voltmetre / ampermetre’ yi tekrar V konumuna getirip sırasıyla 5, 10 ve 20 V’ lara ayarlayarak R_s direnç kutusundan direnç değerlerini dc alet her gerilim değeri için tam skala sapacak şekilde değiştirin. Elde ettiğiniz değerleri kaydedin,

· Şekil 1.3’ teki devreyi kurun,

· Güç kaynağını 5 V’ a getirip, dc alet tam skala, yarım skala ve hiç sapmayacak (0 skala) şekilde direnç kutusunun değerini değiştirin. Elde ettiğiniz değerleri kaydedi

1.5. ÖDEV

· Ampermetre ve voltmetre devreleri için ön çalışmada bulmuş olduğunuz ve deneyde elde ettiğiniz direnç değerleri için % cinsinden hata hesaplarını yapın.

· Hesaplanan ve ölçülen değerlerin aynı çıkmama nedenlerini madde madde yazın.

· Ohmmetre devresindeki skala lineer midir, sebebini basitçe açıklayın.

1.6. RAPORDA İSTENENLER

· Deneyde kullanılan alet ve cihazların listesi,

· Kurulan devrelerin şemaları,

· Deneyde bulunan tüm değerlerin bir tablosu,

· Ödev,

· Deney kağıdı.

ELEKTRİK AKIM KAYNAKLARI

2007-04-03T09:29:00.000-07:00

Bir iletkenden elektrik akımının geçebilmesi için iletkenin iki ucu arasında bir potansiyel farkı olmalıdır. Elektrik akımı katı iletkenlerde (-) uçtan (+) uca doğru akan elektronlar , sıvı ve gazlarda ise (+) ve (-) iyonların hareket etmesiyle sağlanır.

Elektrik akımı , elektrik yüklerinin iki nokta arasında sürekli akışıdır. Elektrik devrelerinde iki nokta arasında potansiyel farkı oluşturan ve yüklerin sürekli olarak hareketlerini sağlayan düzeneklere Elektrik Akımı Kaynakları denir. Örneği pil , akümülatörler ve elektrik santralleri gibi. Elektrik akım kaynakları ikiye ayrılır. Bunlar doğru akım kaynakları ve Alternatif akım kaynaklarıdır.

Doğru Akım Kaynakları

Kimyasal reaksiyonlar sonucu elektrik akımı elde etmek mümkündür. Elektrik enerjisi üreteçlerde elde edilir.
Doğru Akım ( DC ) : Bir elektrik devresinde elektrik yüklerinin veya akımın belli bir yönde akan , yön değiştirmeyen ve şiddeti değişmeyen akıma doğru akım denir.
Bir yönde akım sağlayan kaynaklara da doğru akım kaynakları denir. Örneğin Pil , akümülatör ve dinamo gibi.
a ) PİLLER
Piller kimyasal enerjiyi elektrik enerjisine çevirir. (+) ve (-) kutupları vardır. Dolu pilin kutupları arasında Potansiyel farkı vardır. Çeşitli piller vardır. Her pilin yapısında iki elektrot ve elektrotların içine batırıldığı bir elektrolit vardır. Potansiyel farkı Voltmetre veya elektrometre ile ölçülür. Potansiyel farkı birimi Volttur. Piller basit pil , kuru pil ve doldurulabilen piller diye üçe ayrılır.
1-Basit Bir Pil Yapma
Volta Pili : Bakır ve çinko elektrotlar H2SO4 çözeltisine batırılınca akım elde edilir. H2SO4 ile çinko (Zn) elektrot arasında kimyasal reaksiyon oluşur. Çinko (Zn) atomları ikişer elektronunu çinko elektrota bırakarak Zn+2 iyonu halinde çözeltiye karışır.
Çinko elektrot üzerinde elektronlar birikir. Çözeltideki H+ iyonları Zn+2 tarafından bakır elektrota itilir. Akım geçince dış devreden gelen elektronlar H+ iyonlarını nötrleştirir. Bakır elektrot üzerinde biriken H gazı bir süre sonra akımın kesilmesine yol açar. Volta pilinde bakır elektrotun H gazı ile kaplanarak akım veremez duruma gelmesine kutuplanma veya Polarizasyon denir. Volta pilinde çinko elektrot pilin (-) kutbunu , bakır elektrot ise (+) kutbunu oluşturur.
Danielle Pili : Bakır sülfat çözeltisi içine bakır elektrot , çinko sülfat çözeltisi içine çinko elektrot aralarına da Parşömen kağıdı konularak elde edilen pildir.
Leclanche Pili : Nişadır çözeltisi içerisine batırılmış mangandioksit ve karbondan oluşmuş bir pildir.
2- Kuru Pil
Pilin kabı çinkodan yapılmıştır. Bu kap aynı zamanda pilin (-) kutbu görevini yapar. Karbon çubuk (+) kutbunu oluşturur. Karbon çubuğun etrafında %75 mangandioksit ve %25 grafitten oluşan bir katman bulunur. Pildeki elektrolitik sıvı ise amonyum klorür çözeltisidir.
Pil akım verirken amonyum iyonları ( NH4+ ) karbon çubuktan elektron alarak H2 ve amonyak ( NH3 ) haline geçer. Çinko kaptan çözünen çinko iyonları ( Zn+2 ) ise Cl- ile birleşerek çinko klorür haline geçer. Amonyak çinko klorür ile H2 ise mangandioksit ile tepkimeye girer.
Birden fazla pil birbirine ağlanarak bataryalar elde edilir.
3- Doldurulabilen Piller

pilin doldurulması olayına Şarj denir. Pilin boşalmasına Deşarj denir. Doldurulabilen pillere Nikel kadmiyum pilleri ve kurşunlu akümülatörler örnek verilebilir.
Pilden akım alınırken Kadmiyum , kadmiyum Hidroksit haline dönüşür. Nikel Oksi Hidroksit ise Nikel Hidroksite dönüşür. Kadmiyum ve nikel oksi hidroksit tükendiğinde pil boşalır. Doldurulma olayı dışarıdan verilen elektrik enerjisi ile sağlanır.

Diğer Doğru Akım Kaynakları

Akümülatörler
Akümülatör de bir tür pil çeşididir.
Elektrik enerjisini kimyasal enerji olarak depolayan ve bunu istenildiğinde tekrar elektrik enerjisi olarak dönüştüren düzeneğe Akümülatör denir.
Elektrotlar arasına bir doğru akım kaynağı bağlanır. Bu sırada elektroliz olayı gerçekleşir. Buna akümülatörün şarjı denir. Akümülatör dolarken H+ iyonları (-) elektroda , ( SO4)-2 iyonları da (+) elektroda gider. Bu olay esnasında anotta kurşundioksit (PbO2 ) , katotta ise kurşun ( Pb ) oluşur. Çözeltinin içinde iki farklı elektrot elde edilir. Böylece şarj olmuş akümülatör elektrotlar arasında oluşturulacak devreye akım verir. Akümülatörün akım vererek her iki elektrotun kurşun haline dönüşmesine akümülatörün boşalması (Deşarj ) denir. Dolma sırasında depo edilen kimyasal enerji boşalma sırasında elektrik enerjisine dönüşür.
Ayrıca Demir- Nikel akümülatörleri de vardır. Akümülatörlerden başka doğru akım kaynakları da vardır. Örneğin Dinamo , güneş pili , termoelektrik pil , fotoelektrik pil gibi.

Pil Oluşumu İle Maddelerin Aşınması ( KOROZYON )

İki farklı elektrot bir elektrolit içine batırılınca pil oluşur. Pilden akım alınırken elektrotlar değişime uğrar. Kendiliğinden oluşan piller de vardır. Bunlara istenmeyen piller denir. Doğal ortamlarda birbirine dokunmakta olan iki farklı metal nemli ortamda bulunuyorsa istenmeyen pil oluşabilir. İstenmeyen pil oluşumu metallerin aşınmasına yol açar.
KorozyonS. AKÇAY : Metal yüzeylerinin istenmeyen pil oluşumu ile kendiliğinden aşınmasına korozyon denir.
Metallerin ısı etkisi ile aşınması , zımpara ve diğer araçlarla oluşturulan aşınmalar korozyon değildir.
Korozyon etkisi ile parlak metal yüzeyleri donuklaşır. Demir üzerinde pas oluşur. Çinko beyaz ve donuk bir tabaka ile örtülür. Bakır üzerinde yeşil bir katman oluşur. Gümüş kararır. Platin ve altın parlak kalır. Bazı metaller kolay bazıları ise zor korozyona uğrarlar. Bazı metaller daha fazla aktif bazıları ise az aktiftir. Çok aktiften az aktife doğru bazı metaller şöyle sıralanır :
Magnezyum , alüminyum , çinko , demir , kurşun , kalay , bakır , gümüş , platin, altın.
İki metal bir araya getirilince daha soy olan ( az aktif olan ) metal (+) elektrot , diğeri (-) elektrot olur. (-) elektrot olan metal korozyona uğrar , diğeri ise korunur.
Evlerde kullanılan metalden yapılmış eşyalar kendisinden daha soy olan metallere uzun süre dokundurulmamalı Örneğin çelik tencere gümüşe dokunursa korozyona uğrar. Korozyon olayı kuru ortamlarda da gerçekleşebilir. Metallerin gazlarla etkileşmesi sonucu gerçekleşen bu olaya Kuru Korozyon denir.
İstenmeyen pil oluşumlarında bir metalin korozyonunu önlemek için daha az soy olan bir metale dokundurulur. Bir metalin korozyonunu önlemek için kullanılan metale Kurban Elektrot denir.

Alternatif Akım Kaynakları

Alternatif Akım ( AC )S. AKÇAY : Yönü ve şiddeti sürekli olarak değişen akıma alternatif akım denir.
Alternatif akım elde etmeye yarayan düzeneklere Alternatör veya Alternatif Akım Jeneratörü denir.
Mekanik , ısı , kimyasal yada nükleer enerjiyi elektrik enerjisine dönüştüren sistemlere elektrik santralleri denir.

Hidroelektrik Santraller
Su gücünden yararlanarak çalıştırılan elektrik santralleridir. Barajlarda toplanan suda potansiyel enerji depo edilir. Yüksek bir yerden düşürülen yada akıtılan su Kinetik enerji kazanır. Bu su yüksekten akıtıldığında su türbinine çarparak enerjisini mekanik enerji olarak çarklara aktarır. Çarklar santralin üretecinin rotorunu döndürür. Rotor bir mıknatısın kutupları arasında döner. Rotorun bağlı olduğu jeneratörde alternatif akım üretilir. Bu santrallerin çevreye önemli bir zararları yoktur. Hidroelektrik santrallerde enerji dönüşüm sırası şöyledir :
Potansiyel Enerji—Kinetik enerji – Mekanik Enerji -- Elektrik Enerjisi

Termik Santraller
Elektrik enerjisi elde edebilmek için kömür , gaz petrol gibi yakıtların ısıya dönüştürülmesi ile çalışan santrallerdir.Burada su kaynatılarak buhar elde edilir. Yüksek basınçlı buhar , buhar türbinlerine gönderilerek türbinin döndürülmesi sağlanır. Dönen bu türbin jeneratörün elektrik enerjisi üretmesini sağlar. Bu santraller yeşil alanlara zararlıdır, ormanları yok eder.Termik santrallerde enerji dönüşüm sırası şöyledir :
Kimyasal Enerji – Isı Enerjisi—Mekanik Enerji—Elektrik Enerjisi

Jeneratörlerin Yapısı
Türbinlerde alternatif akım üreten sistemlere Jeneratör denir. Jeneratörde manyetik alan oluşturan mıknatıs ile mıknatısın kolları arasında dönen dikdörtgen tel çerçeveler vardır. Çerçeve döndükçe düzgün manyetik alan oluşturur. Negatif yüklü elektronlara bir kuvvet etki eder. Çerçeve içinde elektronlar bir akım oluşturur. Bu akım halkalar üzerindeki fırçalar yardımıyla dış devreye alternatif akım olarak verilir.
Jeneratörün yapısında stator ve rotor diye iki önemli kısım vardır. Dıştaki sabit kısım statordur. Rotor ise statorun iç kısmında bulunur ve bir eksen etrafında döner.

Jeneratörlerin Akım Vermesi

Tel çerçeveyi döndürmek yerine manyetik alanı döndürmek daha kullanışlı bir jeneratör oluşturur.
Çubuk mıknatıs bir akım makarasının içinde hareket ettirilirse , makaraya sarılı iletken telin uçlarında oluşan akıma İndüksiyon Akımı denir.

TransformatörS. AKÇAY : Alternatif gerilimin düşürülmesi veya yükseltilmesini sağlayan araçlara denir.
Transformatör Primer (Giriş) devre , Sekonder (Çıkış) devre ve demir çekirdek diye üç ana kısımdan oluşur. Gerilimin uygulandığı sargıya Primer sargı denir. Gerilimin alındığı sargıya Sekonder sargı denir.
Bir transformatörde çıkış olarak az sarımlı sargı kullanılırsa gerilim düşer. Çıkıştaki sarım sayısı giriştekinden fazla ise gerilim yükselir.

VS = NS = İP
VP Np İS

VS = Sekonder Gerilim
VP = Primer Gerilim
NS = Sekonder Sarım Sayısı
NP = Primer Sarım Sayısı
İP = Primer Akım
İS = Sekonder Akım

Güç (P) : Birim zamanda yapılan iştir. Birimi wattır.
P = V. İ
Bir transformatörün verimi şöyle bulunur. Verim = Alınan Güç / Verilen Güç

Verim = Vs.İs
Vp. İp
Örnek : Bir transformatörün primeri 100 sarımlı ,sekonderi 600 sarımlıdır. Primere uygulanan gerilim 25 Volt olursa Sekonderdeki gerilim kaç volt olur.
Çözüm :
VS / VP = NS / NP VS / 25 = 600 / 100 VS = 25. 6 = 150 Volt

Örnek : Bir transformatörün primeri 300 sarımlı ,sekonderi 6 sarımlıdır. Sekonderden 25 amperlik akım çıktığına göre primerdeki akım kaç amperdir.
Çözüm :
NS / NP = İP / İS 6 / 300 = İP / 25 İP = 150 / 300 = 0,5 Amper
Örnek : Bir transformatörün verimi %90 dır. Primer sargıya 800 Volt gerilim uygulandığında sekonder sargıdan 300 Volt gerilim elde edilmektedir. Primer devreden 5 amperlik akım geçtiğine göre sekonder devreden çıkan akımı bulun
Çözüm :
Verim = Vs.İs 0,9 = 300. İs / 800. 5 İs = 12 Amper olur.
Vp. İp

Nükleer Enerji Santralleri
Nükleer enerji santralleri de bir çeşit termik santraldir. Farkı ise kullanılan yakıtlardır.
Atom çekirdeği proton ve nötronlardan oluşmuştur. Bu parçacıklar Çekirdekte E = m. c2 enerjisi ile birbirine bağlanmıştır. Çekirdek parçalanması veya birleşmesi sırasında bir miktar kütle enerjiye dönüşür.
E = m. c2 E=enerji m=kütle c = ışık hızı = 3.108 m /s

Örnek : 0,001 gram madde tamamen enerjiye dönüşürse ne kadar enerji açığa çıkar. (c = 3.108 m/s )
Çözüm :
m= 0,001 g = 0,000001kg c =3.108 m/s E = ?
E = m. c2 = 0,000001 . (3.108 )2 = 10-6 . 9. 1016 = 9.1010 Joule
Işık Yılı = ışığın bir yılda aldığı yoldur. ve bir uzunluk birimidir.
Işık Yılı = 365. 24. 60. 60. 3. 108  9 460 800 000 000 000 metre  9,5 trilyon Km
Örnek : ışık güneşten yeryüzüne ne kadar sürede gelir. ( Güneş –yer uaklığ yaklaşık 150 milyon km )
Çözüm : t = 150000000 / 300000 = 500 saniye = yaklaşık 8,3 dakika
Nükleer Enerji : Atom çekirdeklerinin parçalanması yada birleştirilmesi ile açığa çıkan enerjiye nükleer enerji denir.
Nükleer enerji Nükleer santrallerde elektrik enerjisine çevrilir. Nükleer santrallerde enerji dönüşüm sırası şöyledir.
Nükleer Enerji—Isı Enerjisi—Mekanik Enerji—Elektrik Enerjisi

Fisyon ( Parçalanma )S. AKÇAY : Büyük yada ağır çekirdeklerin Nötronlarla bombardıman edilerek daha küçük çekirdeklere ayrılmasına Fisyon yada Çekirdek Bölünmesi denir. Örneğin Atom bombası
Füzyon (Birleşme ) : İki hafif çekirdeğin birleşerek daha ağır bir çekirdek oluşturmasına Füzyon yada Çekirdek kaynaşması denir. Örneğin Hidrojen bombası

Füzyon olayını kontrol etmek zordur. Füzyon olayının başlaması için gereken yüksek sıcaklık ve basınç atom bombası ile sağlanır. Füzyon olayının düşük sıcaklıkta ( Soğuk Füzyon ) gerçekleşmesi için çalışmalar sürüyor.
Maddelerin çok yüksek sıcaklıktaki haline Plazma denir. Güneş ve yıldızlar Plazma halindedir.
Nükleer santrallerde çekirdek tepkimelerinin gerçekleştiği kısma Reaktör denir.
Kararsız çekirdeklerin kararlı hale gelebilmek için kendiliğinden ışınlar yayması olayına Radyoaktiflik veya Radyoaktif Bozunma denir. Radyoaktif çekirdekler üç çeşit ışın yayarlar.

1-  (Alfa ) Işını : Radyoaktif çekirdek bir  (Alfa ) parçacığı yayınlayınca Kütle Numarası 4 birim Atom Numarası 2 birim azalır. Alfa parçacığı helyum çekirdeğine eşittir.Hızları 1,6.107 m/s dir. Havada birkaç cm yol alabilirler. Mide , solunum yada yaralardan vücuda girerse yüksek seviyede iyonizasyona sebep olduklarından çok tehlikelidirler.
Örneğin: 23892U 23490Th +  ( 42He )

2-  (Beta ) Işını : Radyoaktif çekirdek bir  (Beta ) parçacığı yayınlayınca Atom numarası 1 birim artar .Kütle numarası değişmez. Beta parçacığı elektronun kütlesi ve yüküne eşittir. Hızları 120000 km/s ile 299000km/s arasındadır. Havada 20 metreye kadar yol alabilirler. İyonlaşmaya sebep olurlar.
Örneğin : 23490Th  23491Po +  ( -1oe )
3- γ (Gama ) Işınları : Radyoaktif çekirdek γ (Gama ) ışını yayınlayınca Kütle Numarası ve Atom Numarası değişmez. Boşluktaki hızları ışık hızına eşittir.Havada yüzlerce metre kurşun engeller içerisinde birkaç cm yol alabilirler. Gazları iyonlaştırırlar.

Örnek : 23892U atomu 2 ve 1 ışımaları yaparsa A.N ve K.N ne olur.

Çözüm :
23892U 23088X ( 2  için )

 23089X (1  için )

23892U 23088X 23089X
Yarılanma Süresi ( T1/2) : Bir radyoaktif elementin başlangıçta mevcut olan atomlarının yarısının parçalanması için geçen süreye yarılanma süresi (yarı ömür) denir. 22688Ra izotopunun yarı ömrü 1620 yıldır.

KISA YOLDAN WORD

2007-04-03T05:54:00.000-07:00

F5 Git iletişim penceresini açmak
Ctrl + Shift + End Belgenin sonuna kadar metin seçimi
Ctrl + Shift+ Home Blgenin başına kadar metin seçimi
Alt + Ctrl + P Köprü ekle
Ctrl +Shift + A Altını Çiz
Alt + Ctrl + Shift + ) Yazı büyüklüğünü arttırmak
Alt + Ctrl + Shift +( Yazı büyüklüğünü küçültmek
Ctrl+Home Belgenin başına gitmek
Crtl + end Belgenin sonuna gitmek
Ctrl + Backspace Bir kelime sil
Shift + F7 Eş anlamlılar sözlüğü
F11 veya Alt +F1 Seçili metnin biçimlendirmesi
Ctrl+ S Kaydet
Ctrl + P Yazdır
Ctrl + F Bul ve Değiştir
Ctrl + O Aç
Crtl +Z Geri al
Crtl +A Tümünü seç
Ctrl + N Yeni
Ctrl + K Kalın Yazma
Ctrl + T İtalik yazma
F7 Yazım Kılavuzu
,Shift + F1 Bu nedir
F1 Yardım
F4 veya Ctrl + Y Son yapılan işlemi tekrar et
Shift + F3 Büyük / Küçük Harf
HAZIRLAYAN
İskender TEKİNAYF12 Farklı Kaydet
F10 menü çubuğunu etkinleştirme

ELEKTRONİK TİCARET TERİMLER SÖZLÜĞÜ

2007-04-03T05:47:00.000-07:00

açık anahtar (public key): Açık anahtarlı bir kriptografik yöntem (algoritma) kullanan bir kullanıcının kendisine ait olan iki anahtarından kamuya açık olanı.
açık anahtar altyapısı-AAA (public key infrastructure-PKI ): Bilgi iletişiminde açık anahtarlı kriptografinin yaygın ve güvenli olarak kullanılabilmesini sağlamaya yarayan ve birbirleriyle eşgüdüm içinde çalışan anahtar üretimi, anahtar yönetimi, onay kurumu, sayısal noterlik, zaman damgası gibi hizmetlerin tümü.
açık anahtarlı kriptografi (public key cryptography): Her kullanıcıya, sürekli kullanım için biri açık diğeri gizli iki anahtarın verildiği şifreleme/şifre çözme yöntemlerinin tümü. Asimetrik kriptografi ya da çift anahtarlı kriptografi adını da alır.
açık bilgisayar ağı (open computer network): İsteyen herhangi bir bilgisayar kullanıcısının bağlanabileceği ve diğer kişilerle bilgisayar üzerinden iletişim kurabileceği, herkese açık elektronik iletişim ortamı. Örnek: Internet.

anahtar (key): Şifreleme ve şifre çözme sırasında kullanılan sayı dizisi.

anahtar üretimi (key generation): Açık anahtarlı kriptografide, her kullanıcının açık/gizli anahtar çiftinin, kullanılan kriptografik yönteme bağlı matematiksel işlemlerle hazırlanması

anahtar yönetimi (key management): Açık anahtarlı kriptografide her kullanıcıya farklı anahtar çiftleri verilmesi, kullanıcıların açık anahtarlarının herkesin ulaşımına açık olarak saklanması ve kullanıcıların gizli anahtarlarının mutlak gizliliğinin sağlanmasından sorumlu düzen

anahtarı bulan kurum-ABK (key recovery agency-KRA): Yasal erişime yardımcı olmak amacıyla kurulan ve yargının gerektirdiği durumlarda, zan altındaki kişinin gizli anahtarının matematiksel yöntemlerle elde edilmesini sağlayan kurum. Gizli anahtarını kaybeden herhangi bir kişi de, kimliğini belgeleyerek ABK’ye başvurursa anahtarını yeniden elde edebilir

Basit bölüm: (Simple segment) Hiçbir sınıflandırmaya ihtiyacı olmayan bölüm. (Anlamı sabit ve açık olan bölüm)

Basit veri elemanı: (Simple data element) Tek bir değer taşıyan veri elemanı.

bilgi bütünlüğü (message integrity): Bilginin saklanması veya açık/kapalı iletişim ağlarından iletimi sırasında içerik açısından herhangi bir değişime uğratılmamış olması, özgün halinde korunması

bilgi güvenliği (information security): Bilginin,
i) kime ait olduğu belirlenmiş, ii) bütünlüğü korunarak, ve iii) gizliliği sağlanmış olarak iletimi ve saklanması.

Bölüm adı: (Segment name) Doğal dilde bir ya da daha çok sözcük ile veri bölümü kavramının tanımlanması.

Bölüm kodu: (Segment code) Bölüm rehberinde tanımlandığı şekilde, her bölümü tek olarak gösteren kod.

Bölüm rehberi: (Segment directory) Tanımlandırılmış, isimlendirilmiş bölümler listesi.

çift anahtarlı kriptografi (double key cryptography): Açık anahtarlı kriptografi veya asimetrik kriptografi.

Doküman: (Document) Bir verinin üzerine kayıt edildiği, insan ya da makine tarafından okunabilen, (değişmez) veri taşıyıcı.

elektronik kimlik belgesi-EKB (digital certificate): Onay kurumunun hazırladığı ve sayısal olarak imzaladığı, hangi açık anahtarın hangi kişiye ait olduğunu gösteren belge.

elektronik veri değişimi-EVD (electronic data interchange-EDI): Standart bir formda yazılmış olan bilgilerin bilgisayarlar arasında aktarımı ve otomatik olarak yorumlanıp işlenebilmesi.

Elektronik Veri Değişimi: (Electronic Data Interchange) Standart bir yapıda bilgisayardan – bilgisayara veri (ticari) transferi.

erişim (access): Herhangi bir sistemi kullanmaya başlama, örneğin bir elektronik ticaret sistemine bilgisayar üzerinden bağlanarak iletişim kurma.

EVD kurumu (EDI association): Bir ülkede EVD kullanımını düzenleyen kuruluş, örneğin, ABD’deki EDIA, Avustralya’daki EDICA, Kanada’daki EDICC veya Yeni Zelanda’daki EDIANZ

EVD servis sunucusu (EDI server): Bir EVD servisinin merkezinde olan bilgisayar sistemi.

gizli -özel,kişisel- anahtar (private key): Açık anahtarlı kriptografi kullanan bir kullanıcının, kendisine ait olan iki anahtarından gizli tutulanı.

gizlilik (privacy): İletişim kuran iki taraf arasındaki yazışmaların üçüncü kişilerden gizli tutulması, veya bir kişiye ait bilgilerin kendisi dışında herkesten gizli tutulması.

güvenilir üçüncü kuruluş, kurum veya kişi-GÜK (trusted third party-TTP): Bir çeşit onay kurumu. Onay kurumlarının yaptığı gibi kişilerin kimliğini güvenli olarak belirleyip, elektronik kimlik belgelerini hazırlamaya ve anahtar yönetimini sağlamaya ek olarak, kişilerin gizli anahtarlarını çok güvenli bir ortamda saklayan ve gerektiğinde yargı kararıyla yetkili makamlara veren kuruluş.

kanal (channel): Bilginin bir kullanıcıdan diğerine iletimi için gereken fiziksel iletişim ortamı, örneğin, bilgisayar bağlantısı, telefon kablosu, radyolink ve uydu üzerinden diğer kullanıcıya ulaşan bağlantının tümü

kapalı bilgisayar ağı (closed computer network): Kullanıcılarından biri olmak için belirli koşulların sağlanması gerektiği, herkese açık olmayan bilgisayar ağları. Örnek: Bankalar ve bankamatikler arasındaki bağlantı.

kimlik belirleme (authentication): Herhangi bir servisi almak isteyen birinin, gerçekten de kendi iddia ettiği kişi olduğunun belirlenmesi.

Kod:
(a) Bilginin kısaltılarak kayıt edildiği ya da tanımlandığı karakter dizisi
(b) Bilgisayarın tanıyacağı formda özel semboller kullanılarak bilginin gösterilmesi ya da tanımlanması.

kriptografik algoritma (cryptographic algorithm): Şifreleme / şifre çözmede kullanılan belirli bir yöntemin ayrıntılı içeriği, bu içeriğin matematiksel adımları.

kriptoloji (cryptology): Güvenli bilgi iletişimi ve/veya saklanması için sifreleme ve sifre çözme yöntemleri türeten, geliştiren, inceleyen bilim dalı.

Mesaj çizeneği: (Message diagram) Bir mesaj içindeki bölüm dizisinin grafiksel gösterimi.

Mesaj kodu: (Message code) Mesaj tipini tanımlayan ve tek olan alfabetik referans (isim).

Mesaj rehberi: (Message directory) İsimlendirilmiş, tanımlandırılmış ve tarif edilmiş mesaj tiplerinin listesi.

Mesaj tipi: (Message type) Belirlenmış işlem tipi için ihtiyaçları kapsayan, tanımlanmış ve planlanmış veri kümesi (seti).

Mesaj: (Message) Bilgiyi taşımak üzere planlanmış sıralı (düzenli) karakter serisi

onay kurumu-OK (certifying authority-CA): Kişilerin kimliğini güvenli olarak belirleyip elektronik kimlik belgelerini hazırlayan ve anahtar yönetimini sağlayan kuruluş.

sayısal imza (digital signature): Elektronik ortamdaki yazışmalara eklenen, yazıyı gönderenin kimliğini ve gönderilen yazının iletim sırasında bozulmadığını kanıtlamaya yarayan bölüm. Sayısal imza, yazının içeriğine ve imzalayanın gizli anahtarına bağlı bir kriptografik yöntemle atıldığı için, sayısal imzanın doğrulanmasında, imzayı atanın açık anahtarı kullanılır.

sayısal noter (digital notary): Bilgisayar ağlarında iletilen bilgileri tarafların isteği ile saklayıp, kendisine başvurulduğunda belgeleyebilen kuruluş.

tek anahtarlı kriptografi (single key cryptography): Şifreleme ve şifre çözme için aynı anahtarı kullanan kriptografik yöntemlerin tümü. Simetrik kriptografi veya gizli anahtarlı kriptografi adını da alır. Kullanılan gizli anahtarı mesajı gönderen ve alan kişilerin paylaşması gerektiği için, tek anahtarlı kriptografinin güvenilirliği, her kullanıcı çiftine ayrı bir anahtar verilebilmesine bağlıdır. Bu durumda, bir kullanıcı, haberleşeceği herkes için farklı bir anahtar kullanmak zorundadır; bu ise önemli bir anahtar dağıtımı problemine yolaçar. Çift anahtarlı kriptografi , bu sorunu ortadan kaldırmıştır.
UN/EDIFACT : Mesaj rehberinde belirlendiği düzende sıralı bölümler kümesi.

Veri Elemanı Adı: (Data element name) Doğal dilde bir ya da daha çok sözcük ile veri elemanı kavramının tanımlanması.

Veri elemanı Niteliği: (Data element attribute) Veri elemanının tanımlanmış özelliği

Veri elemanı rehberi: (Data element directory) Tanımlanmiş, isimlendirilmiş veri elemanı niteliklerinin, uygun veri elemanı değerinin nasıl simgeleneceğine ilişkin spesificasyonları içeren liste.

Veri elemanı: Verinin, tanımlamak, değer göstermek için özellikleri belirlenmiş bir birimi.

Veri: Bilginin, iletişim, yorum, ya da işlem için uygun olarak formülize edilmiş şekilde gösterilmesi

yasal erişim ( lawful access): Devletin, açık anahtarlı bir kriptografik algoritma kullananların gizli anahtarlarına, yasaların gerektirdiği durumlarda ve yargı kararıyla ulaşabilme yetkisi.

zaman damgası (time stamp): Bilgisayar ağlarında iletilen mesajlara eklenen ve mesajın yazıldığı zamanı güvenli olarak belgeleyen damga.

Not: Elektronik ticaret terimler sözlüğü TÜBİTAK-BİLTEN tarafından hazırlanmıştır.

WİNDOWS'UN KURULUMU VE AYARLARI

2007-04-03T05:17:00.000-07:00

Windows'un Kurulumu ve Ayarları... Kurulumu... Kurulum WINDOWS yazılım CD’sindeki KUR veya SETUP komutlarının kullanılmasıyla başlatılır. Kurulumun özel bir istekle başlatılması için bu komutların sonuna isteğinizle ilgili parametrelerin getirilmesi gerekmektedir. İşte tüm WINDOWS sürümleri için geçerli olmayan parametreler aşağıdaki gibidir. /D :Sabit diskte eski Windows sürümlerini aramaz/IH : Scandisk’i ön planda çalıştırır/IX : karakter seti uyumsuzluğu kontrolünü iptal eder/IS : Sistem kontrolünü geçer/ID : Sabit disk kapasitesi kontrolünü geçer/IQ : cross-linked dosyalar ve dosya ve dizin entegrasyonu kontrolünü geçer/IN : Kurulumu ağ desteksiz başlatır/NOSTART : Sadece minimum Windows 95 kurulumu yapar/P B : Her tak-kullan arama modülünü yüklerken sorar/P I : Tak-kullan BIOS kontrolünü geçer/P J : Tak-kullan BIOS kontrolünü mutlaka yapar/IW : Son kullanıcısı lisans anlaşması ekranını görüntülemez
Boot Sektör Koruması... Eğer bilgisayarınızın BIOS’unda virüslere karşı boot sektör koruması varsa, sisteminize Windows kurmadan önce bu seçeneği kapatmalısınız. Boot sektör koruması sabit diskin boot sektörüne izinsiz bir şeyler yazılmasını engeller, fakat Windows kurulum aşamasında kimseden izin almadan bu alana serbestçe erişmek ister. Aynı uyarımız bellekte kalan anti-virüs yazılımları için de geçerlidir. Windows kurmadan önce bu tür koruma yazılımlarının tamamını kapatmalısınız.
Kurulumun İsteğe Göre Gerçekleştirilmesi... Windows’u sisteminize yüklerken Custom Setup (Özel Kurulum) seçeneğini kullanın. Böylece kullanmayacağınız ancak sabit diskinizi dolduracak dosyaların yüklenmesini önleyebilirsiniz. Örneğin herkes duvar kağıdı (Wall paper) kullanmaz. Windows'un dekoratif öğeleri olmalarına karşın kapladıkları yere bakınca kullanmak istemeyebilirsiniz. Hızlı bir kurulum içinExpress Setup seçeneğini seçmelisiniz. Ancak bu durumda da sabit disk alanınızın neredeyse yarısını kaplayan bir takas dosyasını size sormadan yaratılabilir.
Takas Dosyası (swap file)... Windows'un RAM bellekte yeterli yer kalmadığı zaman bellek niyetine kullandığı sabit disk alanıdır. Bir programı çalıştırdığınızda RAM bellekte yeterli yer yoksa, Windows RAM bellekteki programlardan birini alıp takas dosyasının içine koyar. Ancak sabit disk RAM bellekten çok daha ağır olduğu için büyük bir takas dosyası yaratmak sisteminizin belleğini artırmak anlamına gelmez. Bu yüzden takas dosyasının kapladığı alana ' Varsayılan bellek' adı verilir ve diskin sınırlı bir alanı takas dosyası için ayrılır. Söz konusu bu dosya windows klasörünün içinde .SWP uzantılı olarak bulunmaktadır.
Takas Dosyasının Boyutu Ne Olmalıdır... Aslında bu dosyanın boyutu Windows keyfine bırakılmalıdır. Ancak sabit diski ağzına kadar dolu olan kullanıcılar bu değerli megabaytları Windows’a kaptırmamak için takas dosyasının boyutunu sınırlamayı tercih ediyorlar. Takas dosyasının boyutları şu yolla değiştirilir;
1. Denetim Masasını açın, Sistem üzerine çift tıklayın (Control Panel*System).
2. Ekrana gelecek olan diyalog kutusunun Başarım (Performance) bölümüne gelin.
3. Sanal Bellek (Virtual Memory) düğmesine basın.
4. "Kendi ayarlarımı kendim belirleyeyim" (Let me specify my own setting) seçeneğini aktif hale getirin.
5. Takas dosyasının boyutunu belirleyin. Bu boyut belleğinizin en az iki katı olmalıdır.
6. Tamam düğmesine basın ve Windows 95’i yeniden başlatın. Yeni takas dosyanız hayırlı uğurlu olsun.
Normalde takas dosyasının büyüklüğü RAM belleğin yaklaşık iki katı olmalıdır. Bu nedenle 4 MB'lık bir sistemde 8, 8 MB veya daha üstü bir sistemde 16 MB'lık bir takas dosyası normal sayılabilir. Ancak RAM bellek miktarı ne olursa olsun, 20 MB'ın üzerinde bir takas dosyası pek işinize yaramayacaktır.

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ

2007-04-03T05:13:00.000-07:00

TÜM DERS NOTLARI: www.bto.yildiz.edu.tr, ders notları linkinde. Bu notlar aşağıdaki 1.no.lu kaynaktan yararlanılarak hazırlanmıştır.
DİĞER KAYNAKLAR:
1. Deitel & Deitel. (2000). C++ How To Program. Third Edition. New Jersey: Prentice Hall
2. http://www.bups.bilkent.edu.tr/ibcomp/cpp/cpp.html

KONU 1: BİLGİSAYARLAR ve C++ İLE PROGRAMLAMAYA GİRİŞ

HEDEFLER:

1- Programlama dillerinin evrimi bakımından dil sınıflarını öğrenme
2- Tipik bir C++ program geliştirme ortamını anlama
3- C++ ile basit programlar yazabilme
4- Basit G/Ç cümleleri yazabilme
5- Temel veri türlerini tanıma
6- Aritmetik operatörleri kullanabilme
7- Aritmetik operatörlerin önceliklerini anlama
8- Basit karar verme cümleleri yazabilme

İÇERİK:

Giriş:
Bilgisayar nedir?
İşletim sistemlerinin evrimi
Kişisel, Dağıtık ve İstemci/Sunucu Ortamlar
Dil çeşitleri: Makine dili, “assembly” dili ve yüksek seviyeli diller
C ve C++’nın tarihçesi
Yapısal programlama
Nesne teknolojisi: Yazılımda yeni eğilim
C++ programı yürütmenin aşamaları
C++ ile programlamaya giriş
Basit bir program: bir satır yazma
Diğer bir basit program: 2 tamsayının toplanması
Bellek kavramları
Aritmetik
Karar verme: Eşitlik operatörleri ve ilişkisel operatörler

GİRİŞ

BİLGİSAYAR NEDİR?: Bilgisayar, insanın yapabileceğinden milyonlarca hatta milyarlarca kat hızlı hesaplama yapan ve/ya mantıksal kararlar verilebilen bir alettir. Süper bilgisayarlar saniyede yüz milyarlarca toplama yapabilirler ki bu bir insanın basit bir hesap makinesiyle onlarca yılda yapabileceği işlem miktarıdır.

Bilgisayarlar, bilgisayar programı denen komut setlerinin kontrolu altında verileri işlerler. Bilgisayarda çalışan bilgisayar programlarına yazılım denir. Bunları geliştiren, yazan kişilere de bilgisayar programcısı denir.

Bilgisayar 6 mantıksal bölümden oluşur:

1- Giriş birimi
2- Çıkış birimi
3- Bellek
4- Aritmetik mantık birimi Merkezi işlem birimi
5- Kontrol birimi
6- İkincil bellek

İŞLETİM SİSTEMLERİNİN EVRİMİ

İlk bilgisayarlar bir anda bir iş yapabiliyorlardı. Delikli kartlarla yazılan programlar, kart okuyucudan bilgisayara okutularak sırayla (bir anda bir iş) çalıştırıldı. Bir anda bir işin çalıştığı bu ortamda bilgisayarın tüm kaynakları verimli biçimde kullanılmamış olmaktadır. MİB çalışırken giriş ve çıkış birimleri boş beklemektedir. Daha verimli kaynak kullanımı için giderek “çoklu programlama” ya izin veren işletim sistemleri geliştirilmiştir. Bu ortamlarda bir anda birden fazla iş çalışır, ancak hala kullanıcılar programlarını kartlara delerek bilgisayara girmektedir.

1960’larda “timesharing” işletim sistemleri geliştirilmiştir. Timesharing bir ortamda kullanıcılar bilgisayara, terminaller (bir ekran ve klavye) aracılığıyla erişirler. Böylelikle onlarca hatta yüzlerce kişi aynı anda tek bir bilgisayara erişebilmekte ve kullanmaktadır.

KİŞİSEL, DAĞITIK ve İSTEMCİ/SUNUCU İŞLEM

1977’de Apple şirketi kişisel bilgisayarları popülerleştirdi. İlk başta hobisel bir yaklaşım olan kişisel bilgisayar kullanımı 1981’de IBM’in Personal Computer’ı tanıtmasıyla sadece evlerde değil iş yaşamında da çok yoğun biçimde kullanılmaya başladı.

Fakat bu bilgisayarlar tek başına birimlerdi. Bilgisayardaki veriyi paylaşabilmek için başka bir bilgisayara taşınabilir disklerle taşımak gerekiyordu. Tek başına, bağımsız üniteler halinde bulunan bilgisayarların LAN veya büyük ağlar aracılığıyla birbirine bağlanmasıyla dağıtık işlem (“distributed processing”) başladı. Bugün artık büyük miktarlarda veri, bilgisayar ağlarında yer alan File Server denen ve ortak kullanılacak program ve verileri saklayan bilgisayarlar aracılığıyla istemci bilgisayarlar tarafından kullanılabilmektedir (istemci/sunucu ortam).

C ve C++ günümüzde, bu ortamları (bilgisayar ağları, dağıtık istemci/sunucu ortamlar, bunları destekleyen işletim sistemleri) yazmakta yaygın olarak kullanılan dillerdir.
PROGRAMLAMA DİLLERİ

Programlamanın evrimi bakımında 4 sınıftan bahsedebiliriz:

1- Makine dilleri (1.kuşak): sayılardan oluşan, sadece belirli bir makinenin anlayacağı , hata yapmaya çok açık diller
2- Assembly dilleri (2.kuşak): İngilizce benzeri komutlardan oluşan diller. Assembly dili ile yazılmış bir program, bir çevirici (translator) ile makine diline çevrilerek çalıştırılır. Oldukça anlaşılabilir gözükmesine karşın çok basit bir iş için bile çok sayıda komut yazmak gerekmektedir.
3- Yüksek seviyeli diller (3.kuşak) - “procedural” diller. “NASIL” yapılacağını ayrıntılı olarak bildirdiğimiz diller. İngilizceye benzer, aritmetik işlemlerde kullandığımız işaretleri kullanır, daha hızlı ve kolay program yazılır. C ve C++ bu gruptadır. Çok sayıda dil geliştirilmiştir. Yaygın kabul görenler:
Fortran IBM 1954 Mühendislik uygulamalarında hala yaygın olarak kullanılır.
Cobol 1959 Günümüz ticari uygulamalarının yarısı Cobol ile yazılmıştır.
Pascal Niklaus Wirth 1971 Akademik kullanım için

4- Çok yüksek seviyeli diller (4.kuşak): “NE” yapılacağını söyledğimiz diller: LISP, SNOBOL, FORTH, SQL...

C ve C++’nin TARİHÇESİ

BCPL 1967 Martin Richards
B 1970 Ken Thompson Bell Laboratuarları
C 1972 Dennis Ritchie Bell “
UNIX işletim sisteminin yazılmasında kullanıldı. Makineden bağımsız bir dil.
C++ 1980 Bjarne Stroustrup AT&T

1983 – 1989 ANSI C’nin standart tanımını yaptı, 1990’da yayımlandı: ANSI/ISO 9899:1990

C++, C’ye birtakım ek özellikler ile nesne-yönelimli programlama (“object-oriented programming”) yetenekleri getirmiştir. Nesneler tekrar tekrar kullanılabilir yazılım bileşenleridir; yazılım geliştirmede büyük kolaylık (verimlilik) sağlarlar.

Diğer nesne-yönelimli diller:

Smalltalk Xerox’s Palo Alto Araştırma Merkezi
Java Sun Microsystems-James Goslin 995 (1993 WWW popülerliği)

C++ STANDART KİTAPLIK

C++ programları sınıflar (“classes”) ve fonksiyonlardan (“functions”) oluşur. Bunlar program parçalarıdır. Bunların bir kısmını programcı yazar, bir kısmı da standart kitaplıkta hazır bulunur.

YAPISAL PROGRAMLAMA

1960’lara kadar programlama çok karmaşık, zor, maliyetli...

1960’larda yapısal programlama ortaya çıkmaya başladı. Yapısal programlama, daha açık, net, anlaşılabilir, okuması, izlemesi, sınaması kolay programlar yazmak için bir yaklaşımdır.
3 temel yapı kullanılır: sıra, tekrar yapısı ve karar verme yapısı. Goto kullanılmaz ya da mümkün olduğunca az kullanılır. Buna uygun ilk dillerden biri (ve en popüleri diyebiliriz) Pascal (Niklaus Wirth,1971). Akademik ortamlarda yapısal programlamayı öğretmek için geliştirildi. Pek çok okulda yaygın olarak kullanıldı. Ancak, ticari uygulamalarda ve her türlü iş ortamına uygun uygulamalarda gereksinilen pek çok olanağı içermemesi, üniversite dışında yaygın kabul görmemesine neden olmuştur.

Ada – 1970’ler – 1980’lerin başı - US Dept. Of Defense

ANAHTAR YAZILIM TRENDİ: NESNE TEKNOLOJİSİ

Yazılım teknolojisindeki gelişme ve ilerlemeler; yapısal programlama, yapısal tasarım, yapısal analiz ile başladı. Ancak nesne yönelimli analiz, tasarım ve programlama ile daha çok gelişme elde edildi. Nesne yönelimli ile çevremizdeki tüm nesneleri (araba, öğrenci, ders, insan, uçak, sınıf vb) modelleriz. Modellediğimiz bu yazılım parçalarını tekrar tekrar kullanabildiğimiz gibi, bu tarz yazılan yazılımlar, daha iyi organize ve anlaşılır oldukları için bakımları da çok kolay olmakta ve programcıya zaman ve maliyetten büyük tasarruf sağlamaktadır (Yazılım maliyetinin %80’i programlamanın başında ve yazımındaki emeğe değil sonradan yapılan sürekli bakıma aittir).

C++, nesne yönelimli bir dil olarak anılmasına karşın hibrid bir dildir. Yani hem yapısal hem de nesne yönelimli program yazmayı mümkün kılar
Classes and Data Abstraction konusuna kadar C++ ile “procedural” programlama kavramlarını göreceğiz: kontrol yapıları, fonksiyonlar, veri türleri, giriş/çıkış, diziler, pointer ve stringler. Bu bölümlerde C++’ın C kısmı, C++ procedural enhancements to C kapsanacaktır.

C++ PROGRAMI YÜRÜTME AŞAMALARI

Unix ortamında bir C++ programının yürütülmesi için 6 aşamadan geçilir:

1- Edit : kaynak programın bir editör program ile yazılması. Uzantısı .cpp, .cxx veya .c
2- Ön işleme (“preprocess”): derleme öncesi bazı işlemler
3- Derleme: derlemenin çıktısı: amaç program
4- Link: programımızda kullanacağımızı belirttiğimiz standart kitaplık veya özel kitaplıklarda bulunan fonksiyonların amaç programla bir araya getirilmesi (link edilmesi)
5- Yükleme (“load”) – programın ve varsa gerekli bazı modüllerin (paylaşılan kitaplıklardan) diskten alınıp belleğe yüklenmesi
6- Yürütme

Şema: s. 15 (Deitel)

TAŞINABİLİRLİK (“portability”)

Taşınabilir programlar yazmak mümkünse de değişik sistemler ve değişik derleyiciler arasında birtakım problemler çıkmaktadır. Taşınabilirlikle ilgili konular ANSI C Standart dokümanında yer almaktadır: www.ansi.org Doküman adı: Information Technology – Programming languages – C++. Doküman numarası: ISO/IEC 14882-1998.
Daha eski taslak versiyonu (ücretsiz): www.cygnus.com/misc/wp/

İYİ PROGRAM YAZMA TAVSİYELERİ:

C++ programlarınızı basit ve straightforward biçimde yazın: KIS (“Keep It Simple”).

Kullandığınız C++ sürümünün kılavuzu elinizin altında olmalı.

En iyi öğretici bilgisayarınızdır. Kitaplarda veya derslerde işlenen konuları, verilen örnekleri, bilgisayarda çalıştırarak, çıkan hata mesajlarını okuyup, tekrar deneyerek öğrenebilir ve tecrübe kazanabilirsiniz.

C++ İLE PROGRAMLAMAYA GİRİŞ

BASİT BİR PROGRAM: BİR SATIR METNİN YAZDIRILMASI

// C++ ile ilk programım
#include

int main()
{
std::cout << “Herkese Merhaba!\n”;

return 0; // program sonu
}
Herkese Merhaba!

// C++’de açıklama satırının başına konur. Bu satırlar için derleyici bir iş yapmaz; bu satırlar program dökümünde aynen yer alan; programın okunabilirliği, anlaşılabilirliği için gerekli açıklama satırlarıdır. İyi bir programcı gerekli yerlere gerekli açıklamaları koyar.

C dilinde ise açıklama /* */ arasına konur.

# ile başlayan satırlar ön derleyici (“preprocessor”) içindir. Örnek programımızda # ile başlayan satır ön derleyiciye giriş/çıkış ile ilgili iostream başlık dosyasını (“header file”) programa dahil etmesini söyler.

int main () her C++ programında olması gerekir.

Her C++ programı bir veya birkaç fonksiyondan oluşur. ()’ler main’in bir fonksiyon olduğunu; “main” sözcüğü de bunun ana fonksiyon olduğunu belirtmektedir.

int integer (tamsayı) anlamında.
int main ()’in anlamı: bu ana fonksiyonun çalıştıktan sonra verdiği değer, bir tamsayıdır.
(return 0 ile dönen sıfır )
Bir fonksiyonun gövdesi (“body”) köşeli sol parantez ile { başlar, köşeli sağ parantez ile } biter.

std::cout ekrana çıkış almak için. İlerki bölümlerde daha ayrıntılı göreceğiz.

std::cin klavyeden girileni okumak için

<< “stream insertion operator”

\n karakterlerinin çıktıda yer almadığına dikkat edin!
\ “escape” karakteri
n imlecin alt satıra konumlanmasını söyler.

\n yeni satır
\t bir “tab” ileri gitmek için
\r imleç yeni yazılan sol başına konumlanır (“carriage return”)
\a uyarı sesi

Herkese Merhaba! cümlesini başka nasıl yazdırabilirdik?

std::cout << “Herkese “;
std::cout << “Merhaba!\n”;

ŞÖYLE YAZARSAM ÇIKTI NASIL OLUR???

std::cout <<”Herkes\ne\nMerhaba!\n”;
Herkes
e
Merhaba!

BAŞKA BİR BASİT PROGRAM: iki tamsayının toplanması

// İKİ TAMSAYIYI TOPLAYAN PROGRAM
#include

int main()
{
int tamsayi1, tamsayi2, toplam; //tanımlamalar

std::cout << “Birinci tamsayıyı giriniz\n”;
std::cin >> tamsayi1; //klavyeden girilen sayıyı oku
std::cout << “İkinci tamsayıyı giriniz\n”;
std::cin >> tamsayi2; // klavyeden girilen sayıyı oku
toplam = tamsayi1 + tamsayi2;
std::cout << “Toplam = “ << toplam << std::endl;

return 0; // programın başarıyla bittiğini gösterir
}
std::endl =è endl “end line” yani satır sonu demektir. Yaptığı iş, yeni satırı yazdıktan (ekrana yolladıktan sonra) çıkış buffer’larını temizlemektir. Bilindiği gibi, çıkışa gönderilecek veriler, gönderilmeden önce çıkış buffer’larında biriktirilir. Çıkış işleminden sonra buffer’ların boşaltılması/temizlenmesi için endl kullanırız.

ÖNEMLİ NOTLAR:
C++, büyük ve küçük harfe duyarlı bir dildir.
Cümleler ; (noktalı virgül) ile biter.

İYİ PROGRAM YAZMA TAVSİYELERİ:

1- Bir fonksiyonun gövdesinin içine yazılan satırlar 3 boşluk içerden yazılır (“indentation”)
2- Tanımlamalar ile yürütülebilir cümleler arasında bir satır boşluk bırakınız.
3- Anlamlı değişken isimleri kullanınız.
4- İkili (“binary”) operatörlerin sağ ve solunda birer boşluk bırakınız.

ARİTMETİK OPERATÖRLER

C++ işlemi Aritmetik operatör Cebirsel ifade C++ ifadesi

Toplama + f+7 f + 7
Çıkarma - p-c p – c
Çarpma * bm b * m
Bölme / x/y x / y
Modulus % r mod s r % s
C++’da aritmetik işlemlerde operatörlerin öncelik sırası kuralları:

1- Parantez içleri en önce hesaplanır.
2- Daha sonra, çarpma, bölme, modulus işlemleri yapılır. Bir aritmetik ifadede birden fazla çarpma, bölme, modulus işlemi varsa, bu işlemlerdeki operatörler SOLDAN SAĞA doğru uygulanır. Çarpma, bölme, mod operatörlerinin önceliği aynıdır.
3- En son toplam ve çıkarma işlemleri yapılır. Bir ifade, birden fazla toplama ve çıkarma işlemi içeriyorsa, bunlara ait operatörler SOLDAN SAĞA uygulanır.

ÖRNEKLER: ss. 31 – 33 (Deitel)

İYİ PROGRAM YAZMA TAVSİYELERİ:

Cebirde olduğu gibi, gereksiz parantezler konmayabilir. Ancak, özellikle uzun ifadelerde alt ifadeleri parantez içlerin alarak anlaşılabilirliği artırmak iyidir.
İLİŞKİSEL OPERATÖRLER ve EŞİTLİK OPERATÖRLERİ

İlişkisel operatörler C++ karşılığı C++ örneği Anlamı

> > x > y x, y’den büyüktür
< < x < y x, y’den küçüktür
>= x >= y x, y’den büyüktür veya y’ye eşittir
<= x <= y x, y’den küçüktür veya y’ye eşittir.

Eşitlik operatörleri
= == x ==y x, y’ye eşittir
!= x != y x, y’ye eşit değildir

SIK YAPILAN HATALAR:

==, >=, <=, != operatörlerini yazarken iki karakter arasında boşluk bırakılmamalıdır veya iki karakterin yeri değiştirilmemelidir.

Eşitlik operatörü ==’ yi, atama için kullanılan = ile karıştırmayınız.

EŞİTLİK VE BAĞINTI OPERATÖRLERİNİ KULLANAN BİR PROGRAM ÖRNEĞİ
// if cümlesi ile eşitlik ve ilişki/bağıntı operatörlerini kullanan bir program
#include

using std::cout; // program cout kullanır
using std::cin; // program cin kullanır
using std::endl; // program endl kullanır.

int main ()
{
int sayi1, sayi2;

cout << “İki tamsayi giriniz.\n”
<< “Ben aralarındaki ilişkiyi söyleyeceğim: “;
cin >> sayi1 >> sayi2;

if (sayi1 == sayi2)
cout << sayi1 << sayi2 << “’ye eşittir.” << endl;
if (sayi1 != sayi2)
cout << sayi1 << sayi2 << “’ye eşit değildir.” << endl;
if (sayi1 < sayi2)
cout << sayi1 << “, “ << sayi2 << “’den küçüktür.” << endl;
if (sayi1 > sayi2)
cout << sayi1 << “, “ << sayi2 << “’den büyüktür.” << endl;
if (sayi1 <= sayi2)
cout << sayi1 << “, “ << sayi2 << “’den küçük veya eşittir.” << endl;
if (sayi1 >= sayi2)
cout << sayi1 << “, “ << sayi2 << “’den büyük veya eşittir.” << endl;
return 0;
}
İki tamsayı giriniz.
Ben size aralarındaki ilişkiyi söyleyeceğim: 3 7
3, 7’ye eşit değildir.
3, 7’den küçüktür.
3, 7’den küçük veya eşittir.

İki tamsayı giriniz.
Ben size aralarındaki ilişkiyi söyleyeceğim: 22 12
22, 12’ye eşit değildir.
22, 12’den büyüktür.
22, 12’den büyük veya eşittir.

İki tamsayı giriniz.
Ben size aralarındaki ilişkiyi söyleyeceğim: 7 7
7, 7’ye eşittir.
7, 7’den küçük veya eşittir.
7, 7’den büyük veya eşittir.

using cümleleri: cout ve cin’den önce std:: kullanımını ortadan kaldırır. Hatırlanacağı gibi ilk basit örneğimizde std::cout kullanmıştık. Çok sayıda giriş / çıkış yapılacağı zaman her cout ve cin’den önce std:: kullanmak çok pratik olmayacaktır. Bu nedenle using kullanmakta fayda vardır.

İYİ PROGRAM YAZMA TAVSİYELERİ:

1- Programın okunabilirliğini artırmak için if yapısının içinde yer alan cümleleri 3 boşluk içerden yazınız.
2- Bir satırda birden fazla cümle yer almamalı.
3- Bir cümle bir satıra sığmayıp alt satırdan devam edecekse, cümleyi anlamlı bir yerinden bölmeye özen gösteriniz.

*** Konu 1’in sonu ***

WİNDOWS'UN BAKIMI

2007-04-03T05:01:00.000-07:00

Windows çalışmadığında veya ikide bir çöktüğünde ne yaparsınız? Elinizde aşağıdaki gibi bir bakım/onarım listesi olursa her gün karşılaştığınız DOS ve Windows problemlerinden kurtulabilirsiniz. Verdiğimiz püf noktaları basitinden karmaşık olanına doğru sıralanmıştır. Başınız Windows'la derde girdiğinde basitinden başlayarak adım adım karmaşık olanına doğru gidebilirsiniz.
1. Windows açılış aşamalarını izlemek için WIN/B'yi kullanın
Windows 3.x'i sisteminize kurduğunuzda BOOTLOG.TXT adında bir dosya oluşur. Bu ASCII dosyası Windows'un başarılı şekilde açılması için gerekli programların kaydını tutar. Windows gerektiği gibi açılmazsa - özellikle Microsoft logosu çıktıktan sonra takılırsa - sorunun nedenini bulmak için kendi BOOTLOG.TXT dosyanızı yaratabilirsiniz. Bunu yapmak için, DOS komut satırında REN BOOTLOG.TXT BOOTLOG.001 komutunu kullanarak BOOTLOG.TXT dosyasının ismini BOOTLOG.001 olarak değiştirin
Windows'unuz C:\WINDOWS'dan başka bir dizinde yer alıyorsa yukarıdaki komutlarda uygun sürücü ve dizin ismini kullanın. Sonra, WIN /B komutuyla Windows'u çalıştırın. Windows yine takılsa bile, C:\WINDOWS dizini altında yeni bir BOOTLOG.TXT dosyası yaratılır. Bu dosyanın içeriğini EDIT.COM gibi bir DOS metin editörü ile okursanız aşağıdaki gibi bir satır görebilirsiniz:
LOADFAIL=GDI.EXE FAILURE CODE IS 02
Bu satır varsa sorunun kaynağını buldunuz demektir. ' Failure Code' İngilizce'de ' Hata Kodu' anlamına gelir. Bu kodların hangi anlamlara geldiğini ve sorunun nasıl çözüleceğini bu sayfadaki listeden öğrenebilirsiniz. Bozuk bir Windows dosyasını tekrar yüklemek için Windows'un 1. Disketinde gelen EXPAND.EXE programını kullanabilir ve eskisinin üzerine yeni dosyayı kopyalayarak sorunu çözebilirsiniz. Örneğin, GDI.EXE dosyasını tekrar yüklemek için Windows disketlerindeki sıkıştırılmış GDI.EX_ dosyasını EXPAND programı ile çözüp eski yerine kopyalamak gerekir. GDI.EX_ dosyasının bulunduğu Windows disketini sürücüye yerleştirdikten sonra bu komutu aşağıdaki gibi (tek satır halinde) kullanıyoruz:
EXPAND A:\GDI.EX_ C:\WINDOWS\ SYSTEM\GDI.EXE
2. Bellek çatışmalarını önlemek için WIN /D:X komutunu kullanın
Windows açıldıktan sonra çöküyor veya sürekli hata mesajı veriyorsa, Windows ile üst bellek bloklarını (UMB) kullanan bir TSR (belleğe yerleşik) program arasında bir çatışma söz konusu olabilir. Windows'u Geliştirilmiş 386 kipinde çalıştırıyorsanız , böyle bir çatışma olup olmadığını tespit etmek için en hızlı yol Windows'u WIN /D:X komutuyla çalıştırmaktır. Burada /D parametresi Windows'u ' debug' kipinde çalıştırır, X ise Windows'u UMB'nin kullanılmasını önlemeye zorlar. Bu komut sorunu çözüyorsa, Windows büyük olasılıkla TSR programın kullandığı bir üst bellek bloğunu kullanmaya çalışıyordur. Bu üst bellek bloğuna ulaşıp sorunu gidermek için DOS ile birlikte gelen MSD (Microsoft Diagnostics) programını kullanarak çatışmanın tam yerini belirleyebilirsiniz. Bunun için DOS komut satırında MSD yazıp Enter tuşuna basarak işe başlamalısınız. (MSD'yi Windows altında DOS penceresi açıp çalıştırırsanız yanlış sonuçlar verebilir). MSD penceresi ekrana geldiğinde Microsoft'ye basarak sisteminizin bellek haritasını açın. Bu haritada her 16K'lık üst bellek bloğu görünür. İlk blok C000-C3FF heksadesimal adresinde, ikincisi ise C400-C7FF adresinde yer alır. Son blok ise FC00-FFF'dedir. Yukarıdaki simgelere bakarak bu haritada RAM, ROM ve Used UMB (Kullanılan Üst Bellek Bloğu) alanlarını belirleyin. Bu simgeler haritadaki adreslerin RAM veya ROM yongaları tarafından veya bir TSR programın kodu tarafından kullanıldığını gösterir. Bu amaçla kullanılan alanların adresleri bir kenara not edin. Daha sonra \WINDOWS dizininden EDIT gibi bir metin editörü ile SYSTEM.INI dosyasını açın. Bu dosyada [386Enh] başlıklı bölümü bulun. Bu bölümün altına RAM, ROM veya TSR tarafından kullanılan her blok için aşağıdaki gibi satırlar ekleyeceksiniz:
[386Enh]
EMMEXCLUDE=C000-C3FF
EMMEXCLUDE=C400-C7FF
EMMEXCLUDE=CC00-CFFF
SYSTEM.INI dosyasını kaydedip çıkın ve Windows'u çalıştırın. Problem ortadan kalkmışsa buraya eklediğiniz satırlardan biri satırlardan biri Windows'u bellek çakışmasına yol açan alandan uzak tutuyor demektir. SYSTEM.INI dosyasına eklediğiniz satırları birer birer kaldırarak sorunu hangi satırın çözdüğünü bulabilir, ve sadece o satırı [386Enh] kısmında bırakabilirsiniz.
3. Windows hata mesajlarını Dr. Watson ile Çözün
Windows 3.1 ile gelen yardımcı programlardan biri de DRWATSON.EXE'dir. Windows sık sık Genel Koruma Hatası (GPF) veya Uygulama Hatası (Application Error) veriyorsa, Dr. Watson yardımcı olabilir. Bu programı kullanmak için Not Defteri (Notepad) ile WIN.INI dosyasını açın ve [Dr. Watson] başlıklı bölümü bulun. Başlığın hemen altındaki satırı aşağıdaki gibi değiştirin:
SkipInfo=time
ShowInfo=disassambly errorlog
WIN.INIdosyasında [Dr. Watson] bölümü yoksa kendiniz yaratın ve altına bu satırları ekleyin. WIN.INI dosyasına bu satırları eklediğinizde, Windows'u açarken Dr. Watson tarih ve zamanı bir dosyaya yazmak yerine karşılaştığı hataları yazar. Sonradan bu dosyayı inceleyip nerede hata olduğunu bulabilirsiniz.WIN.INI dosyasını kaydettikten sonra Program Yöneticisi'nin Başlangıçta grubu içinde Dr. Watson için bir simge yaratın. Bunun için Başlangıçta grubunu açıp Dosya*Yeni komutunu çalıştırın. Program Öğesi'ni işaretleyin ve Tamam'a tıklayın. Komut Satırı bölümüne DRWATSON.EXE yazıp Tamam'a tıklayın. Program Yöneticisi Dr. Watson için Başlangıçta grubunda otomatik olarak bir simge yaratacaktır.Windows'u yeniden başlattığınızda Dr. Watson simge durumunda çalışmaya başlayacaktır. Ancak Dr. Watson simgesinin üzerine çift tıklayarak ne gibi problemlerin çıktığını göremezsiniz. Ama bir genel koruma hatası (GPF) veya uygulama hatası çıktıktan sonra WINDOWS\DRWATSON.LOG dosyasına bu hata ile ilgili bilgiler yazılır. Bu dosyayı bir metin editörü ile açabilirsiniz. Dosyanın ilk üç satırında aşağıdaki gibi bir mesaj göreceksiniz:
MYAPP had an ' Exceed Segment Bounds (Read)' fault at program 15:0bbf.
Bu mesaj hangi uygulamanın (burada MYAPP) sorun çıkardığını ve hatanın hangi talimatla ortaya çıktığını açıklıyor. Bu bilgi sorunun ortadan kalkmasını sağlamamakla birlikte, o uygulamayı baştan yükleyerek sorunu giderme şansınız var. Ama bu hata programın uyumsuzluğundan kaynaklanıyorsa, yazılımı üreten firma yeni sürümlerinde bu mesajı dikkate alarak sorunu giderecektir.
4. Çatışmaları önlemek için PIF'leri ve PIF Editörü'nü kullanın
Windows altında DOS programlarınızı çalıştırmakta güçlük çekiyorsanız, yazımızda belirtildiği gibi DOS uygulamalarının PIF ayarlarını yeniden düzenleyebilirsiniz.Ama DOS programlarınız Windows altında çöküyorsa veya hata mesajı veriyorsa aşağıdaki önlemleri alabilirisiniz:
o DOS programı için PIF Editörü'nü kullanarak bir PIF yaratın ve Ayrıcalıklı (Exclusive) seçeneğini işaretleyerek işlemcinin tüm zamanını DOS programına ayırmasını sağlayın. Böylece DOS programı çalışırken Windows askıya alınacaktır.
o İleri Düzey (Advanced) diyalog kutusunda aşağıdaki kutulara işaret koyun: Uygulama Belleğini Kilitle (Lock Application Memory), EMS Bellek Kilitli (EMS Memory Locked) ve Video Belleğini Sakla (Retain Video Memory). Böylece DOS programının herhangi bir Windows programından bellek ödünç alması engellenecektir.
o İleri Düzey diyalog kutusunda tüm Ayrılacak Kısayol Tuşları (Reserve Shortcut Keys) seçeneklerindeki işareti kaldırın. Böylece DOS programını kapatmadan Windows'a geri dönemezsiniz. Ancak Windows yolunuzun üzerine çıkmayacağı için hata ortadan kalkabilir.
5. Microsoft Destek Hattı'na başvurun
Bütün bu püf noktaları ile sorununuzu çözememişseniz numaralı telefondan Microsoft Destek Hattı'nı arayabilirsiniz

Elektronik Nedir ?

2007-03-28T09:42:00.000-07:00

Doğada bulunan 109 elementten bazılarının atomlarının son yörüngelerinde (valans yörünge) bulunan eksi (-) yüklü elektronların hareketlerinden (davranışlarından) yararlanarak çeşitli donanımları yapma bilimine elektronik denir.
Başka bir tanım ise şu şekildedir: Elektronik, serbest elektron hareketinin denetimini konu edinen bilim dalıdır.
20. yüzyıl elektronik teknolojisinin atılıma geçtiği çağ olmuştur. 21. yüzyıl ise yaşantımızın her diliminin elektronik düzeneklerle donandığı bir asır olacaktır. Elektronik bilim dalı hemen hemen bütün bilim dallarıyla içiçe geçmiş durumdadır. 1920'li yıllarda uygulamaya girmeye başlayan ilk elektronik devreler lâmbalıydı. (Lâmbalı devre elemanı: Havası boşaltılmış elektron lâmbasıdır.)
1950'li yıllardan sonra ise transistörlü elektronik devreler kullanılmaya başlandı.
1960'lı yılların ortalarından sonra ise, transistörlerin yerine küçük ama çok işlevli devre elemanları, yani entegreler ön plâna çıktı. Entegre (tümleşik devre, yonga, chip) olarak adlandırdığımız elemanlar, devrelerin yapısını basitleştirmekte, çalışma hızını artırmakta ve doğru çalışmayı sağlamaktadır.
Günümüzde elektronik, çok çeşitli dallara (endüstriyel elektronik, görüntü sistemleri, tıp elektroniği, dijital elektronik, iletişim, güvenlik...) ayrılabilecek duruma gelmiştir.
Ancak elektronik temelde, iki kısımda incelenebilir:
I. Analog (örneksel) elektronik
II. Dijital (sayısal) elektronik
Şekil 1 : Analog sinyal
Şekil 2 : Dijital Sinyal
Analog temelli devrelerde sinyalin değişimi şekil 1'de görüldüğü gibi küçük zaman aralıklarında olmaktadır. Yani, her an sinyalin değerleri farklıdır ve sonsuz sayıda ara değerler söz konusudur. Dijital özellikli devrelerde gerilimin yavaş değişmesi, ona bağlı olarak devre akımının yavaş değişimi söz konusu olamaz. Dijital yapılı devrelerin sinyallerinde şekil 2'de görüldüğü gibi iki durum söz konusudur. Yani devreden akım geçmekte ya da geçmemektedir. Anlatımlarda akımın geçme anı 1 ile, geçmeme anı ise 0 ile gösterilir. Sonuç olarak analog devreler ölçüp örnekler, dijital devreler ise sayar.

DİRENÇ RENK KODLARI

2007-03-28T09:05:00.001-07:00

Dirençlerin kullanım alanları

2007-03-28T09:02:00.000-07:00

aslında dirençler en basitiyle en sık rastlanan kullanımı diğer bir elemanı koruma işidir. bu basit
kullanım tüm devrelerde karşımıza çıkar. en bariz örneği şudurki, bir led yakılacak olan ortamda ledin üzerindeb fazla akım geçmemesi için ve bozulmaması için led önüne seri bir direnç bağlar ve bu sayede ledi aşırı
akımdan korumuş oluruz.

fakat dirençler akımı yada gerilimi sabitlemek gibi bir amaç için kullanılmazlar. gerilimin belli bir değeri geçmemesini istediğimiz durumlarda bu işi zener diyotları kullanarak yaparız.
bildiğimiz gibi dirençler akıma karşı direnen elemandır. dirençleri genelde devreden geçen akımı sınırlandırmak istediğimiz yerlerde kullanırız.

Direnç devreye paralel bağlandığında akım bölünür, seri bağlandığında ise
gerilim bölünür.

bunun dışında dirençler bazı devrelerde akım dalgalanmalarını absorbe etmek
içinde kullanırlar.
Telli Dirençlerin kullanım alanları:
Yüksek akım gerektiren devrelerde ve özelliklede Güç Kaynağı devrelerinde,
karbon dirençlerin kaldıramayacağı yüksek Watt'lı cihazların yapımında
kullanılırlar. Tellerin çift katlı sarılmasıyla endüksiyon etkisi
kaldırılabildiğinden yüksek frekans devrelerinde tercih edilir. Küçük
güçlülerde ısınmayla direnci değişmediğinden ölçü aletlerinin ayarında
etalon (örnek) direnç kullanılır.

Reostanın başlıca kullanım alanları:

Laboratuarlarda etalon direnç olarak, yani direnç değerlerinin
ayarlanmasında ve köprü metodunda direnç ölçümlerinde, değişken direnç
gerektiren devre deneylerinde, örneğin diyot ve transistor karakteristik
eğrileri çıkarılırken giriş, çıkış gerilim ve akımlarının değiştirilmesinde
ve benzeri değişken direnç gerektiren pek çok işlemde kullanılır.

Film dirençlerin kullanıldığı yerler:

Film dirençler toleransı en küçük olan dirençlerdir. Yani, istenilen değer
tam tutturulabilmektedir. yüksek akımda bile değeri pek değişmemektedir.
Bu yüzden film dirençler, hassas direnç gerektiren elektronik devrelerde
çok kullanılan bir direnç türüdür.
Potansiyometrelerin başlıca kullanım alanları:Ön ayar için Genel amaçlı kontrol için İnce ayarlı kontrol için

Direnç ve Ölçümleri

2007-03-28T08:56:00.000-07:00

Yapısı : Dirençler elektronik devrelerin vazgeçilmez elemanlarıdır. Yaptıkları iş ise devre içinde kullanılan diğer aktif elemanlara uygun gerilimi temin etmektir. Elektronik devreler sabit bir gerilim ile çalışır ancak devrede kullanılan elemanların ayarlı dirençlerdir. Bunun yanında bazı özel dirençler de vardır (Foto direnç, Termistör). Bunlar daha sonra açıklanacaktır. Dirençlerin değerleri OHM ile ölçülür ve sembolüde W şeklinde gösterilir. Direncin değeri büyüdükce Kiloohm (KW) veya Megaohm (MW) olarak ölçülmeye başlanır. Bir direncin değerinin ne olduğu üzerine doğrudan yazılabileceği gibi en çok kullanılan yöntem olan renk kodları ile üzerine kodlanabilirde. Doğrudan değeri üzerine yazılmış bir direncin değerini okumak çok kolaydır ancak renk kodları ile kodlanmış bir direnci okumak için renk kodlarının anlamlarını bilmek gerekir. Genellikle dirençler üzerinde 4 veya 5 adet renk bandı bulunur. Bu renkler direnç üzerine kodlanırken renkler direncin bir tarafına daha yakın olarak yerleştirilir. Değer okuması yaparkende renk bandının kenara en yakın olanından başlamak gerekir. Aşağıdaki şekiller 4 ve 5 renk ile kodlanmış bir direncin görüntüsünü vermektedir. 5 renkli dirençlerde ise 1, 2 ve 3 ncü bantlar sayıyı 4 ncü bant çarpanı ve 5 nci bant ise toleransı verir. 5 bantlı dirençler genellikle daha hassas değerlere sahip dirençlerdir ve özel devreler için imal edilirler. Aşağıdaki tabloda ise renklerin rakamsal karşılıkları verilmiştir. Dirençlerde tolerans değeri olarak kullanılan renk kodları o direncin hassasiyetini verir. Örneğin tolerans değeri olarak gümüş rengi kullanılmış ise o direnç +/- %10 toleransa sahiptir ve üzerine kodlanan değerin %10 üzeri veya %10 altında olabilir demektir. Tolerans renginden hemen önce gelen renk kodu ise çarpan değerini verir. Bu değer kendisinden önce gelen sayı renk kodlarının çarpılacağı değeri verir. Çarpan renk kodundan önce gelen bütün renk kodları ise sayı değeridir. Bu renklerin karşılık geldiği rakamlar yan yana konur ve çarpan rengi ile çarpılarak direncin değeri bulunur. Sağlamlık Kontrolü : Eğer bir direncin sağlamlığında şüphe ediyorsanız veya üzerindeki değeri okuyamıyorsanız bu direnci ohm metrenin uygun konumunda uçların yönü farketmeksizin bağlarsanız ölçü aleti direncin değerini size gösterecektir. Direnç değeri küçüldükçe ohm metrede de düşük konum kullanılmalıdır. hepsi farklı gerilimlere ihtiyaç duyarlar. İşte bu anda dirençler devreye girer. Tüm devre içinde her eleman için farklı gerilimler kullanmak yerine uygun dirençler kullanılarak her elemana gereken gerilim dirençler üzerinde düşürülerek temin edilir. Dirençler yapımında kullanılan malzemeye göre ikiye ayrılır. Karbon dirençler ve Telli dirençler. Yine bu iki tip kendi arasında ikiye ayrılır. Bunlar sabit dirençler ve

2007-03-28T08:51:00.000-07:00

Osilaskobun önemi ve kullanım alanları
Elektriksel değerleri görünür hâle getiren osilaskoplar, elektronik cihaz onarımcıları, devre tasarımcıları ve îmalâtçılar tarafından yoğun olarak kullanılmaktadır. Örneğin karmaşık elektronik devrelere sahip, TV, video, kamera gibi aygıtların onarımı yapılırken osilâskop büyük kolaylık sağlar. Bu cihazları üreten firmaların sunduğu devre şemalarında belirli noktalarda olması gereken sinyalin şekli gösterilmiştir. Teknisyen, kontrollerini yaparken şemadaki sinyal ile ölçtüğü sinyali karşılaştırarak arızanın niteliğini belirler.

ELEKTRİK NEDİR ?

2007-03-28T08:45:00.000-07:00

Elektrik iki türdür.Statik elektrik ve Dinamik elektrik.Yaklaşık 2000 yıl kadar önce,Yunanlı bilgin Thales Kehribarın kumaş parçasına sürtülmesi ile küçük kıvılcımlar çıkardığını görmüştü. Statik elektrik ilk kez bu şekilde gözlemlendi.Statik elektrik durgun, pratik olarak iş yapmayan elektrik türüdür, kontrolsüz bir enerji şeklidir ve zaman zaman boşalmalar yapar.Yağmurlu havalarda bulutlar pozitif yüklü statik elektrikle dolarlar, yeryüzü negatif elektrik yüklü olduğu için, yüksek yerlerden bulutlara elektrik atlar buna yıldırım adı verilir. Eğer bu elektrik atlaması buluttan buluta ise o zaman şimşek adını alır. Statik elektriğe; saçımıza sürdüğümüz tarakta, arabadan indiğimizde tuttuğumuz kapı kolunda, televizyon ekranınına elimizi sürdüğümüzde de rastlarız. Statik elektrik elde etmek için yapılan araca Van De Graaf jeneratörü adı verilir bu jeneratörle 20 milyon volt kadar statik elektrik elde edilebilir.
İkinci elektrik türü Dinamik,yani hareketli elektriktir. Bu elektrik kaynakları elektron devinimi sağlarlar. Elektronlar negatif kutuptan pozitif kutba doğru hareket ederler.Dinamik elektrik iki tipdir.
1-) D.C. Direct Current kelimelerinin kısaltılmışıdır.
2-) A.C. Alternatif Current kelimelerinin kısaltılmışıdır.
D.C. elektrik kaynağı hepimizin çok iyi bildiği piller,akümülatörler ve dinamolardır.Piller ve Akümülatörler kimyasal reaksiyonlardan elektrik enerjisi üretirler,akümülatörler ve pillerin bazı tipleri tekrar doldurulabilir ve tekrar tekrar kullanılabilirler.Nikel Kadmiyum piller, Nikel Metal Hidrit piller bu tip pillerdendir .Akümülatörlerin esası sülfürik asit içindeki kurşunun kimyasal reaksiyonudur. Dinamo ise tersine çalışan bir motor dur denilebilir. Kuvvetli bir manyetik alanda dönen bir sargının (bobin) üzerinde elektrik akımı oluşması esasına dayanır.
Düz akım denmesinin nedeni burada ki elektriğin bir volt zaman grafiğinde düz bir yol izlemesi nedeni iledir,yani bu elektrik çeşidinin voltajı zamanla değişmez.
A.C. Alternatörler vasıtası ile elde edilen elektrik çeşididir. Alternatörleri döndürmek için ise, barajlarda su, elektrik santrallarında çeşitli yakıtlar kullanılır.
A.C. denmesinin nedeni bu çeşit elektriğin zamanla yön değiştirmesidir.
A.C. nin özelliği transformatör denen aygıtlarla voltajın yükseltilebilmesi veya düşürülebilmesidir.
Voltajın yükseltilebilmesi nedeni ile uzak mesafelere daha az kayıpla gönderilen bu çeşit elektrik günlük hayatta en çok kullandığımız elektrik çeşididir.
Doğru akım kaynaklarında + ve - kutuplar olduğu halde, alternatif akımda kutuplar yoktur.

ELEKTRİK-ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ ALANI VE DALLARININ MESLEK TANIMLARI

2007-03-27T11:54:00.000-07:00

SEKTÖR ELEKTRİK VE ENERJİ, ELEKTRONİK VE OTOMASYON
ALAN
ELEKTRİK-ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ
ALANIN TANIMI
Elektrik-Elektronik Teknolojisi alanı altında yer alan dalların yeterliklerini kazandırmaya yönelik eğitim ve öğretim verilen alandır.

ALANIN AMACI
Elektrik-Elektronik Teknolojisi alanı altında yer alan mesleklerde, sektörün ihtiyaçları, bilimsel ve teknolojik gelişmeler doğrultusunda gerekli olan mesleki yeterlikleri kazanmış nitelikli meslek elemanları yetiştirmek amaçlanmaktadır.

DAL PROGRAMLARI, TANIMLARI VE AMAÇLARI
1. BOBİNAJ

Tanımı : Bobinajcının sahip olması gereken elektrik motorlarının bakımı, onarımı ve transformatörlerin imalatını yapma yeterliklerini kazandırmaya yönelik eğitim ve öğretim verilen daldır.

Amacı : Çeşitli, elektrik motorlarının bakım onarımını yapma ve transformatörlerin imalatını yapma yeterliklerine sahip meslek elemanları yetiştirmek.

2. BÜRO MAKİNELERİ TEKNİK SERVİSİ

Tanımı : Büro makineleri teknik servisi elemanının sahip olması gereken, fotokopi, priport, faks makineleri, nokta vuruşlu yazıcı, yazarkasa, yazıcı, para sayma vb. cihazlar kullanma, elektrik-elektronik, mekanik arızalarını tespit etme ve onarımını yapma yeterliklerini kazandırmaya yönelik eğitim ve öğretim verilen daldır.

Amacı : Büro makinelerinin kullanımını, bakımını ve her türlü arızasını bulup hatasız onarabilme yeterliklerine sahip meslek elemanları yetiştirmek.

3. ELEKTRİK TESİSATLARI VE PANO MONTÖRLÜĞÜ

Tanımı : Elektrik tesisatları ve pano monitörlüğü meslek elemanının sahip olması gereken, bina içi ve dışı elektrik tesisatının ve tüm elektrik panolarının kurulumunu ve bakım onarımını yapma yeterliklerini kazandırmaya yönelik eğitim ve öğretim verilen daldır.

Amacı : Elektrik-elektronik sektöründe; bina içi ve dışı elektrik tesisatının ve tüm elektrik panolarının kurulumunu ve bakım onarımını yapabilecek yeterliklere sahip meslek elemanları yetiştirmek.

4. ELEKTRİKLİ EV ALETLERİ TEKNİK SERVİSİ

Tanımı: Elektrikli ev aletleri teknik servis elemanının sahip olması gereken, ev ve iş yerlerinde; soğutma, ısıtma, pişirme, temizlik, kişisel bakım cihazlarının bakım, onarım ve montajını yapma yeterliklerini kazandırmaya yönelik eğitim ve öğretim verilen daldır.

Amacı: Soğutma, ısıtma, pişirme, temizlik, kişisel bakım cihazlarının bakım, onarım ve montajına yapma yeterliklerine sahip teknik elemanlar yetiştirmek.

5. ELEKTROMEKANİK TAŞIYICILAR BAKIM ONARIM

Tanımı : Elektromekanik taşıyıcılar bakım ve onarım elemanının sahip olması gereken, canlı, cansız materyali kapalı ya da açık alanda düşey, yatay veya eğimli olarak taşıyabilen asansör, yürüyen merdiven, yürüyen yol ve vincin emniyetli ve sorunsuz bir şekilde çalışmasını sağlama yeterlikleri kazandırmaya yönelik eğitim ve öğretim verilen daldır.

Amacı: Elektrik-elektronik sektöründe her tür canlı, cansız materyali kapalı ya da açık alanda düşey, yatay veya eğimli olarak taşıyabilen asansör, yürüyen merdiven, yürüyen yol ve vincin emniyetli ve işlemesini sağlayacak, bakım ve onarımını yapabilecek yeterliklere sahip meslek elemanları yetiştirmek.

6. ENDÜSTRİYEL BAKIM ONARIM

Tanımı : Endüstriyel bakım ve onarım elemanının sahip olması gereken, fabrika, atölye vb. işletmelerdeki sistemlerin bakım ve onarımını yapma yeterliklerini kazandırmaya yönelik eğitim ve öğretim verilen daldır.

Amacı: Fabrika, atölye vb. işletmelerdeki elektrik elektronik sistemlerin bakım ve onarımına ilişkin işlemleri, yapma yeterliklerine sahip nitelikli meslek elemanları yetiştirmek.

7. GÖRÜNTÜ VE SES SİSTEMLERİ

Tanımı: Görüntü ve ses sistemleri servis elemanın sahip olması gereken, ışıklandırma sistemlerinin kurulum, bakım ve onarım işlemlerini yapma yeterliklerini kazandırmaya yönelik eğitim ve öğretim verilen daldır.

Amacı: Görüntü ve ses sistemleri ile ışıklandırma sistemlerinin kurulum, bakım ve onarım işlemleri için gerekli mesleki yeterliklere sahip teknik elemanları yetiştirmek.

8. GÜVENLİK SİSTEMLERİ

Tanımı : Güvenlik sistemleri servis elemanının sahip olması gereken, yangın algılama, CCTV (kapalı devre güvenlik sistemleri), soygun alarm, geçiş kontrol sistemleri ile ilgili tüm işlemleri yapma yeterliklerini kazandırmaya yönelik eğitim ve öğretim verilen daldır.

Amacı: Binalara ait yangın algılama, CCTV (kapalı devre güvenlik sistemleri), soygun ihbar, geçiş kontrol sistemleri tesisi, kurulum, bakım ve onarımına ilişkin işlemleri yapma yeterliklerine sahip nitelikli meslek elemanları yetiştirmek.

9. HABERLEŞME SİSTEMLERİ

Tanımı: Haberleşme sistemleri servis elemanının sahip olması gereken, mobil iletişim cihazları, telli haberleşme sistemleri, uydu ve yerel anten sistemlerinin bakım ve onarımını yapma yeterliklerini kazandırmaya yönelik eğitim ve öğretim verilen daldır.

Amacı: Elektrik-elektronik sektörünün haberleşme sistemleri dalında ihtiyaç duyulan yeterliklere sahip kalifiye teknik elemanlar yetiştirmek.

10. OTOMASYON SİSTEMLERİ

Tanımı : Otomasyon sistemleri servis elemanının sahip olması gereken, otomatik kumanda, hidrolik- pnomatik, PLC , servo motor, robot kolları, mikro denetleyici ve scada sistemlerinin bakım ve onarımını yapma yeterliklerini kazandırmaya yönelik eğitim ve öğretim verilen daldır.

Amacı: Elektrik-elektronik sektöründe, otomasyon sistemlerinin bakım ve onarımını yapma yeterliklerine sahip nitelikli teknik elemanlar yetiştirmek.

11. YÜKSEK GERİLİM SİSTEMLERİ

Tanımı: Yüksek gerilim sistemleri servis elemanının sahip olması gereken, yüksek gerilim tesislerinin, iletim, dağıtım ve koruma sistemlerinin kurulumu ve bakım onarımını yapma yeterliklerini kazandırmaya yönelik eğitim ve öğretim verilen daldır.

Amacı: Elektrik-elektronik sektöründe yüksek gerilim sistemlerinin güvenli ve emniyetli bir biçimde kurulum, bakım ve onarımını yapabilecek yeterliklere sahip nitelikli meslek elemanları yetiştirmek.

Kondansatör ve Ölçümleri

2007-03-26T10:38:00.000-07:00

Yapısı :

Kondansatörler yapı itibarı ile iki iletken plaka arasına bir yalıtkan maddenin konulması ile oluşan devre elemanlarıdır. Kullanılan yalıtkan maddenin türüne göre (hava, mika, seramik vb.) kondansatör isim alır. Devrelerde genellikle filtre elemanı olarak veya şarj ve deşarj özelliği kullanılır. Alternatif akımları doğru akıma çevirmek için kullanılan hayati elemanlardan biridir. AC akımın pozitif anında şarj olur, AC akımın sıfıra düştüğü ve negatif anında ise üzerindeki yükü kulanarak bu farkı kapatır ve çıkışta diğer devre elemanlarınında (diyot vs.) yardımı ile DC akım elde edilir.

Ölçüm birimi Farat'tır ve Mikrofarat (mF), Pikofarat (pF), Nanofarat (nF) gibi alt katları vardır. Genellikle mikrofarat ile gösterilen türleri elektrolitik kondansatör olarak adlandırılır ve artı,eksi kutuplarına sahiptir. Uygun voltajda ve yönde bir gerilim uygulanırsa bu değere şarj olur ve üzerinde tutar. Değeri ne kadar yüksek olursa o kadar uzun süreli bir şarja sahip olur. Pikofarat ve nanofarat değerliler ise genellikle artı-eksi kutupları bulunmaz. Bunlara mercimek kondansatör denilmektedir. Şekil itibarı ile bir mercimeği andırır.

Kondansatörlerin değerleri çoğunlukla üzerine doğrudan yazılır. Renk kodu kullanılan kondansatörlerde vardır ancak bu renk kodları dirençlerde olduğu gibi bir standarda sahip olmadığından burada vermiyorum.

Elektrolitik kondansatörlerde değer açık bir şekile üzerine yazılır. 100 Mfd gibi. Ayrıca hangi ucun artı hangi ucun eksi olduğuda açık bir şekilde belirtilir. Bunlarında yanında yine anlaşılır bir şekilde maximum kaç volt ile çalışabileceğide yazılmaktadır.

Mercimek kondansatörlerde ise bazı rakam kodlamaları kullanılır. Üzerinde 104, 472, 223 152 gibi değerler olan kondansatörlerde ilk iki rakam dirençlerde olduğu gibi sayıyı son rakam ise çarpanı verir. Çıkan sonuç pF'dır. 104 = 10 x 10⁴ = 100.000 pF = 100nF olarak bulunur.

Bazılarında ise 4n7, 3p3, 100n gibi değerler yazılır. Buradaki harfler kondansatörün birimini verir. p = Pikofarat, n = Nanofarat gibi. 100n = 100 nF. Eğer bu harfler rakamların arasına yazılmış ise o zaman bu harf hem birimini hemde ondalık değere sahip olduğunu gösterir. 8n2 = 8.2 nF gibi.

Bir diğer kodlama türüde .47, .068, .0056 gibi kodlamalardır. Burada sayıların baş tarafında bulunan nokta (.) işareti ondalık değer taşır ve gerçekte .47 = 0.47 anlamındadır. Çıkan değer mF'dır. .0056 = 0.0056 mF = 5.6 nF olarak okunur.

Kondansatörlerde de aynen dirençlerde olduğu gibi seri ve paralel bağlantı durumu vardır. Ancak burada hesaplamalar dirençlere göre tam ters olarak yapılır. Yani seri bağlı kondansatörler paralel bağlı dirençleri gibi hesaplanırken, paralel bağlı kondansatörler seri bağlı dirençler gibi hesaplanır. Paralel bağlı kondansatörlerde sonuç tüm kondansatörlerin değerlerinin toplanması ile bulunur.

￹FPRIVATE "TYPE=PICT;ALT="

Yandaki resimde artı-eksi yön farkı bulunmayan bir kondasatör ile artı ve eksi yönlere sahip bir elektrolitik kondansatörün devre çizimlerinde kullanılan sembolleri görülmektedir.

Sağlamlık Kontrolü :

Elektrolitik kondansatörler ohm metre ile pek hassas olmasada ölçülebilirler. Ohm metrenin ölçü uçları kondansatörün uçlarına rastgele bağlanır. Bu durumda ohm metrenin ibresi önce aniden yükselir daha sonra yavaş yavaş düşmeye başlar. Uçlar ters çevirildiğinde de aynı şekilde olmalıdır. Büyük değerli kondansatörler (470 mF'dan büyük olanlar) ohm metrenin X1 kademesinde, küçük değerli kondansatörler ise (470 mF'dan küçük olanlar) ohm metrenin daha yüksek kademelerinde ölçülürse daha iyi sonuç alınır. Eğer ölçü aleti hiç sapmıyorsa veya saptıktan sonra yerinde kalıyorsa kondansatör arızalıdır. Eğer kondansatörde bir sızıntı varsa yani kısmen arızalı ise ibre sapar fakat düşmeye başladığında tam sıfıra kadar inmez belli bir yerde kalır. Bu durumda bu kondansatör pek güvenilir değil demektir.

BOBİNLER

2007-03-26T10:36:00.000-07:00

ıÜüBOBİNLER Endüktans: Endüktans, akym de?i?imine kar?y koyma özelli?ine denir. Her iletkenin bir endüktansy oldu?undan bütün devrelerde az veya çok endüktif etki görülür. fakat genel anlamda endüktans olayy bobinler için dü?ünülür. Bobinin endüktansy di?er bazy faktörlerle birlikte sarym sayysynyn karesiyle do?u oantyly olarak artar. Nüve olarak manyetik ve manyetik olmayan malzemeler kullanylyr. Nüvenin büyüklü?ü ve sarym sayysy bobinin endüktansyny etkiler. manyetik nüve kullanylmy? bobinin endüktansy, hava hava nüveli bobine göre çok büyüktür. nüvenin çapynyn büyük olmasyyla endüktans de?eri artar. bobin boyu ile de endüktans ters orantylydyr. Bobin etrafyndaki manyetik alanyn sürekli artyp azalyp bobinin endüktansy ile ilgilidir. Uygulanan gerilim genlik ve yönünün de?i?imi ile olu?an manyetik alan, bobin üzerinde bir gerilim indükler. Bu gerilim zyt E.M.K. adyny alyr ve uygulanan gerilime ters yöndedir. Endüktif etki; manyetik alanyn, uygulanan gerilimin yön ve genli?inin de?i?ken olmasy sebebiyle görülür. Bu etkinin görülmesi için bobine AC gerilim uygulanmasy gerekir. DC gerilimin yön ve genli?i de?i?meyece?inden bobinde endüktif etki görülmez. Endüktans birimi HENRY'dir. 1 henri; bir bobinde 1 saniyede 1 amperlik akymy de?i?imi 1 voltluk zyt E.M.K. indükliyorsa o bobinin endüktansy 1 HENRY'dir. henri büyük bir de?er oldu?undan askatlary olan milihenri ve mikrohenri kullanylyr. Bobin elektrik ve elektronik devrelerde geni? olarak kullanylyr. Bobinler sabit ve de?i?ken oalrak yapylyrlar. ?ok filtresi, empedans elemany, kuplaj elemany olarak elektronikte ayryca rezonans devrelerinde ayar elemany, faz kaydyrma elemany olarak kullanylyr. Yapty?ymyz açyklamalary özetleyecek olursak; 1. Bobin,v elektrik akymyndaki ani de?i?imlere kar?y koyma özelli?ine sahiptir. 2. Bobin DC'de çaly?yrken sadece omik direnç gösterir. 3. Bobinler elektrik enerjisini manyetik alan ?eklinde depolarlar.

Transistör ve Ölçümleri

2007-03-26T10:35:00.000-07:00

Yapısı :

Transistörler PNP ve NPN olmak üzere iki çeşittir. Emiter, Kollektör ve Beyz olmak üzere 3 adet bağlantı ucu vardır. En çok kullanılan yarı iletken devre elemanıdır ve devrelerde bir anahtar görevi görür. PNP transistörlerde kollektör eksi (-), Emiter artı (+) ve beyz ucuda emitere göre eksi (-), kollektöre göre artı (+) polarize alır. NPN tipinde ise durum tam tersidir.

Transistörler birbirlerini tetikleyecek şekilde bağlandığında akım kazancı elde edebilen devre elemanlarıdır.

Röleler

2007-03-26T10:34:00.001-07:00

Yapısı :

Röleler düşük akımlar ile çalışan elektromanyetik bir anahtardır. Üzerinde bulunan elektromanyetik bobine rölenin türüne uygun olarak bir gerilim uygulandığında bobin mıknatıs özelliği kazanır ve karşısında duran metal bir paleti kendine doğru çekerek bir veya daha fazla kontağı birbirine irtibatlayarak bir anahtar görevi yapar.

Tristör ve Triyak'ların imal edilmesinden sonra popülerliğini kaybeden röleler yinede bir çok alanda hala kullanılmaktadır. Tristör ve triyak'lara göre tek avantajı tek bir bünye içinde birden fazla anahtar kontağına sahip olabildiği için birden fazla yükü aynı anda açabilir veya kapatabilir hatta aynı anda bazı yükleri açıp bazıların kapatabilir. Bu işlem tamamen rölenin kontaklarının dizaynı ile ilişkilidir.

Dezavantajları ise daha fazladır. Öncelikle mekanik olarak çalıştığı için daha çabuk arıza yapar. Kontaklar sürekli birbirine irtibatlanıp açıldığı için oluşan elektrik atlamaları zamanla kontakların oksitlenmesine ve iletimini kaybetmesine neden olur. İletime geçme süresi tristör ve triyak'lara oranla daha uzundur. Ayrıca kontakların çekilip bırakılması sırasında çıkardıkları sesler pek hoş değildir.

Diod ve Ölçümleri

2007-03-26T10:31:00.000-07:00

Yapısı :

Diod'lar bir yönde akım geçiren diğer yönde akımı geçirmeyen devre elemanlarıdır. Anot ve Katot uçlarına sahiptir. Her zaman Anoduna artı (+), Katoduna eksi (-) gerilim verildiğinde iletime geçer, tersi durumda yalıtkandır. Bu özelliğinden dolayı AC gerilimi DC gerilime çevirmek için kondansatörler ile beraber kullanılan bir elemandır.

Diod'ların yapı malzemeleri Germanyum veya Silisyumdur. Silisyum diod'lar doğru yönde bağlandığı taktirde 0.6 volt civarında iletime geçerler geriye kalan gerilimi doğrudan üzerinden geçirir. Germanyum diod'lar ise 0.3-0.3 volt civarında iletime geçer. Ac gerilimi DC gerilime çevirmek için silisyum diod kullanılır.

Ayrıca voltaj ayarlamalarında kullanılan zener diod'lar vardır ki bu diod'lar sabit bir voltaj değerinden fazlasını üzerinden geçirmez. Bu şekilde sabit ve kararlı bir gerilime ihtiyaç duyan cihazlara gerekli gerilimi vermek amacıyla zener diod'lar ile regüle devreleri yapılır.

Diod'ların değerleri doğrudan üzerlerine yazılır. Zener diod'larda sabit voltaj değeri yazılırken diğer diod'larda diod'un modeli yazılır. Mesela bir zener diod üzerinde 2v7 yazıyorsa bu 2.7V bir zener diod anlamına gelir. Diğer diod'larda ise 1N4001, 1N4148 gibi diod'un modeli yazılır. Genellikle katot ucuna yakın tarafa bir çizgi konularak anot katot uçlarının kolay bulunması sağlanır.

Yandaki resimde sırası ile normal bir diod ve zener diodun devre şemalarında kullanılan sembolü görülmektedir. Her iki diodunda sağ tarafta kalan uçları katot uçlarıdır.

Sağlamlık Kontrolü :

Diod'lar iki amaçla ölçülür birincisi diodun sağlam olup olmadığını anlamak için ikincisi ise uçları belli olmayan diodun anot ve katot uçlarını tespit etmek için. Ölçü aletinin ohm metre konumunda kırmızı uç diodun bir ucuna siyah uç diğer ucuna bağlanır. Bu durumda eğer ohm metre düşük direnç gösteriyorsa ölçü aletinin uçları ters çevirilerek bağlandığında yüksek direnç göstermelidir. Eğer bu şekilde bir ölçüm yaptıysanız diod sağlamdır ve düşük direnç okunan durumda kırmızı ucun bağlı olduğu yer diodun anot ucudur. Eğer her iki durumda da düşük direnç veya yüksek direnç okunuyorsa diod arızalıdır

BASKI DEVRE ÇIKARTMA

2007-03-26T10:26:00.000-07:00

Elektronik cihazlar, bakır plaket üzerine monte edilen elektronik elemanlardan meydana gelirler. Elektronik devre şemaları, baskı devre şemalarına dönüştürülecek bakır plakaya aktarılır. Bu işleme baskı devre çıkarma tekniği denir.

Yani devreyi oluşturan devre elemanlarının bir araya getirilerek belirli bir düzene getirilmesidir. Bu üretimi hızlandırır, maliyeti düşürür ve cihazların daha küçük olmasına ( az yer kaplaması ) sebep olur. Bu işlem yapılırken devrenin şeması yani hangi devre elemanının hangi pin ( bacak ) 'in nere bağlanacağı planlanır. Daha sonra board tabir edilen baskı görünüşü çizilir ve bu baskı görünüşünden yararlanılarak baskı devre çıkarılır. Günümüzde baskı devre çıkartma yöntemi üç şekildedir. Basit bir işlem için kalem tekniği, orta düzey için pozitif 20 tekniği, gelişmiş ve seri üretimler, fabrikasyonlar için serigrafi tekniği kullanılır.

KALEMLE ÇİZME:

Baskı devrelerde kalem ile baskı devre yapılacağı zaman aşağıdaki malzemeler kullanılır;

* Bakır plaket
* Baskı devre kalemi
* Perhidrol
* Tuz ruhu
* Testere
* Yüksel devirli küçük matkap

Baskı devre çıkartılacağı zaman aşağıdaki yollar incelenir;

1- Devrede kullanılacak elemanlar temin edilir. Elemanların boyutları önemlidir. Bu kağıt üzerindeki ölçümlendirmelidir. Çünkü çıkartılacak baskı devrede bir devre elemanın gerçek boyutundan küçük veya büyük olarak çıkartılırsa kullanılacak devre elemanı büyük yada küçük gelecektir. Ve baskı devreye monte edilemeyecektir.

2- Kağıda hatlar birbirini kesmeyecek şekilde baskı devre şeması çizilmelidir. Aksi takdirde saçma sapan bir tasarım çizmiş olursunuz devrede çizilen yanlış bağlantılar kısa devrelere sebebiyet vererek çalışmayan bir devre tasarlayıp ve baskı devresini çıkarmış olacaksınız. Böyle bir durumda emekleriniz boşa gidecektir. Çalışan bir şeyler yapmak istiyorsanız çizimlerinize dikkat etmelisiniz.

3- Baskı devre şeması kullanılacak elemanların ayak ölçülerine göre en küçük hale getirilip elemanlar baskı devresinin üzerine yerleştirilip malzemeler plaket üzerine yerleştirilir.Baskı devrenin alt görünüşü ve üst görünüşü olmak üzere iki durum söz konusudur. Bu durumda çizimlerde de dikkat edilmelidir. Örneğin bir entegrenin önden görünüşü 1 nolu pinine karşılık gelirken arka görünüşünde son numaralı pini olur ve entegreyi doğru monte etmeniz söz konusu değildir. Yine yanlış bir devre tasarlamış olursunuz. Sanırım bu durumda gene çalışan bir tasarım söz konusu değildir.

4- Üçüncü maddedeki bir durumla karşılamamak için , yerleştirme planının tersi başka bir kağıda çizilir.Çizimin tersi aynen kopya edilir ve tersi elde edilmiş olunur.

5- Tasarlanacak devrede istenilen plaka boyutu ölçülerek testere ile kesilerek istenilen board ( plaka ) elde edilir.

6- Bakır plaka temizleyici madde ile çok iyi bir şekilde temizlenir. Bol su ile yıkandıktan sonra durulayıp kurutulur. Buradaki temizleme işleminin yararı bakır yolar üzerindeki oksitlenmeyi önlemektir.

7- Kağıtta çizili olan baskı devre şemasını karbon kağıt ile bakır plakete aktarılır. Bakır plaket üzerine çizilen baskı devre şemasını baskı devre kalemiyle düzgünce çizilir. Bu aşamasa tasarlanan devre bakır plaka üzerine kopya edilmiş olunur.

8- Bakır plaketin girebileceği büyüklükte bir kaba bir perhidrol kapağı ölçekte perhidrol, dört perhidrol kapağı ölçekte de tuz ruhu karıştırınız. Böylece bize lazım olan bakırı eritecek ama baskı devre kaleminin mürekkebini eritmeyecek eriğik asit elde edilmiş olunur. Daha açıkçası tuzruhunun asidik özelliği yüksektir eğer sade tuzruhuna atarsak plaka üzerinde hiç bir bakır kalmayacaktır yani bize gerekli yollarda erimiş olacaktır. Perhidrol kullanarak tuzruhunun asidik özelliğini indirgemektir ( düşürmek ) . Bu karışımı deneme yanılma yöntemiyle de ne kadar tuzruhuna ne kadar perhidrol kullanılacağını bulabilirsiniz.

9- Plaketi, hazırladığınız eriğin içerisine atınız. Çizilen hatların dışındaki tüm bakır plaka çözülene kadar bekleyin. Ve size lazım olan hatlardan başka hiç bakır kalmayınca çıkartınız.

10- Bakır plaket üzerine baskı devre çıktıktan sonra bol suyla yıkayarak kurutulur. Kimyada asitlerle deney yaparken su kullanılır su bütün maddelerin çözücüsüdür. Bu nedenle her zaman yanınızda su bulunsun.

11- Kullanılan elemanların bacak kalınlıklarına göre, matkap ucu seçilir ve markalı yerler delinir.

12- Bakır hattın ters yüzüne elektronik elemanlar nereye yerleştirilecekse, yerleştirilir.

13- Lehimleme işlemleri kısa devre meydana gelmeyecek şekilde yapılır. Devreye gerilim vererek devre çalıştırılır. Ve böylece sizde tasarladığınız yada tasarlanan bir elektronik devreyi çalışır hale sokmuş oldunuz. Çalışmalarınızda size başarılar...

UYARI :Baskı devre çıkarırken asit bölümünde ( tuzruhu perhidrol karışımında) çok dikkatli olunmalıdır. Baskı devre çıkartırken karşılaşılacak tehlikelerden verdiğim bilgilerden dolayı mesul deyilim.

POZİTİF 20 İLE:

Pozitif 20 ile baskı devre çıkartırken gerekli malzemeler ;
* Bakır plaka
* Aydınger veya naylon
* Letraset, çini mürekkep
* Temizlik malzemesi
* Kıl testere
* NaOH
* FeCl3
* Ilık su
* Kurutma fırını
* Bozlandırma sistemi
* Matkap
* Karanlık oda

Devrede kullanılan elemanlar temin edilir. Elemanların boyutları çizimde ve montajda önemlidir. Kağıt üzerinde hatlar birbirini kesmeyecek şekilde ölçekli olarak baskı devresi çizilir Yerleşme planının tersi başka bir kağıda çizilir. Bu çizilen bakır plakete çıkacak olan baskı devre şemasıdır.

Baskı devre şeması ölçeğinde bakır pertinaksı ( plaket )kıl testere ile kesilir. Bakır plakanın üzerine pozitif 20 sürüleceği için yüzeyin yağdan tamamen arındırılmış olması gerekir. Bakır plakanın temizleyici madde kullanılarak nemli bir bezle kir, pas ve yağı gidene kadar yıkanır. Temizleme işlemi tamamlandıktan sonra musluğun altına tutulur. Kurulandıktan sonra parmak izi kalmamasına dikkat edilir.

Temizlenmiş, kurutulmuş bakır plakaya pozitif 20 atılması için karanlık odada çalışılır. Odanın aşırı karanlık değil de loş bir ışığa sahip olması tercih edilir. Pozitif 20 -10 C'lik bir ortamda saklanmalıdır. Aynı zamanda pozitif 20 ile baskı devreler hem düzgün , hem de kolay bir şekilde çıkar. Bakır plaka yatay fakat hafif eğimli olarak düzgün bir zemine konulur. Sprey 20cm mesafeden püskürtülür. Püskürme işlemi plakanın bir köşesinden başlayarak paralel şeritler halinde yapılmalı, plakanın her yerine aynı miktarda püskürmeye dikkat edilir. Püskürtme ile kaplama işlemi biter bitmez, plaka karanlık bir yere konulur. Plakanın üzerine toz konmaması için dikkat edilmelidir.

Pozitif 20 püskürtüldükten sonra plakanın kurutma işlemi hemen yapılmalıdır. Karanlık bir ortama bırakılan kart kendi imkanlarıyla normal olarak 24 saatte kurur. Fakat işlemlerin çabuk olması için kart ısı ayarlı fırında kurutulur. Fırın ısısının 70 C'ye ayarlanması gerekir. 20 dakikada kurur. 70 C'nin üzerindeki ısı ve 20 dakikanın üzerindeki süre karta zarar verir.

Bundan sonra yapılacak işlem potlandırmadır. Potlandırma işlemi karanlık odada yapılmalıdır. Daha önce aydınger veya naylon üzerine hazırlanan baskı devre cam yüzeyin üzerine şeffaf bir bantla tutturulur. Üzerine bakır plaket yatırılır.

Bundan sonra ışıkta bırakma süresi önemlidir. Işık kaynağını olarak çeşitli lambalar kullanılabilir. Işığa bırakma süresi lambanın cinsine ve plakaya olan uzaklığa bağlıdır. Potlandırmada dikkat edilmesi gereken bir noktada plaka lambanın altına konmadan önce 2-3 dakika beklenerek asıl etkiyi yapan ultraviole tam güçte emisyonu için zaman bırakmak, plakayı ışığın altına daha sonra koymaktır. Lamba cinsine göre potlandırma işlemi gerçekleştirilir

Lambanın plakaya olna uzaklığın ve poz süresinin ayarlanması ;

.
Kart üzerine baskı devre potlandırıldıktan sonra banyo işlemine geçilir. Banyo çözeltisi hassas bir şekilde hazırlandıktan sonra bakır tabakasının çözünmesi daha az hatalı olur. Bir litre suyun içerisine 7gr NaOH konulur. Banyo hazırlandıktan sonra potlandırılmış olan bakırlı plaka çözeltisinin içerisine atılır.500W 20 cm 3 dak 300W 25 cm 30-60 sn 2 yada 3 dakika sonra ışık gören yerlerin eriyerek dağıldığı gözlenir.

Letraset veya çini mürekkeple çizilen kısımların altında kalan kısımların ışık görmediği için olduğu gibi kalır. Şayet yeterli süre seçmesine rağmen hiçbir yer erimiyorsa, poz süresi yeterli olmamış demektir veya bunun aksi erimemesi gereken yerlerde eriyorsa, poz süresi fazla gelmiş demektir. Her iki durumda da çalışmaya devam edilmemeli bakır plaka asetonla temizlenip işe yeniden başlanmalıdır.

Bakır plaka belirlenen süre sonunda banyodan çıkarılmalı, bol su ile yıkanmalıdır. Bundan sonra plakayı artık karanlık odada tutmaya gerek yoktur. Sıra pozitif 20'nin banyoda erimiş olan kısımlarının altından gözüken bölgelerdeki bakırların yedirilmesi işlemine gelinir. Bunun içinde ayrı bir banyo hazırlanır.

En uygun banyo 100gr FeCl3 150gr Su 'dur. Bakır plaka hazırlanan çözeltinin içerisine atılarak 40-50 C'de ısıtılır. Işık almayan letrasetin altındaki bakır kısımların dışındaki tüm bakır tabaka gözükür. Plaka banyodan çıkarılarak bol su ile yıkanır. 9.) Son işlem olarak baskı devresi asetonla silinerek temizlenir. Kart matkapla delinir. Elektronik elemanlar dikkatli şekilde monte edilerek tasarım aşaması gerçekleştirilir.

SERİGRAFİ YÖNTEMİ:

İpek baskı yöntemi seri imalatlarda kullanılır bu yöntem için ;

* Bakır plaka
* Aydınger veya naylon
* Letraset,çini mürekkep
* Temizlik malzemesi
* Kıl testere
* Tahta üzerine iyice gerilmiş ipek
* Serisrol
* Hızlandırıcı
* Plastik veya karıştırıcı çubuk
* Rahle
* Pozlandırma masası
* Isıtıcı
* İpek üzerine konacak ağırlık
* Tazyikli su
* Matbaa mürekkebi
* Selilozik tiner
* Çamaşır suyu
* Baskı devre kabı
* Perhidrol
* Tuzruhu
* Matkap
* Karanlık ve loş oda

Malzemeler ve ortam temin edildikten sonra aşağıdaki elektronik flaşör devresini ipek baskı tekniği ile çıkaralım; Devrede kullanılacak elemanlar temin edilir. Elemanların boyutları yerleştirme planı ve yerleştirmede önemlidir. Kağıt üzerinde hatlar birbirini kesmeyecek şekilde ölçekli olarak baskı devresi çizilir. Çizilen baskı devre yerleştirme planıdır.

Yerleştirme planının tersi başka bir kağıda çizilir. Bu çizilen bakır plakete çıkacak olan baskı devredir. Pozlandırma masasını üzerine asetatta bulunan baskı devre yüzeyini bantla yapıştırırız. Çalışma odası karartılır. Bu ipek üzerine sürülecek karışım hazırlanır. Plastik kabın içerisine bir kahve fincanı ölçeğinde serisrol koyduğumuz serisrolün 1/10 ölçeğinde hızlandırıcı koyarak, çubukla karıştırırız.

Tahta çerçeve içerisine gerilmiş ipek üzerine hazırlanan karışım dökülür. Karışımı yayacağımız alan asetat üzerine çizilen baskı devre şemasının alanından biraz daha fazla olmalıdır. İpek üzerinde duran karışım rahle ile homojen bir şekilde yayılır. İpek karışımı her alanda eşit miktarda olmalıdır.Tahta çerçeve içerisinde bulunan ipeğe sürülen karışım, yine karanlık ortamda saç kurutma makinasıyla kurutulur.

İpek iyice kuruduktan sonra karışımlı kısım pozlandırma masası üzerine yapıştırılmış baskı devre şemasının üzerine yerleştirilir. Üzerine dışarıdan gelebilecek ışıkları engellemek için kitap, karbon vb. ağırlık konulur.

Pozlandırma işlemini yapabilmek için ultraviole ışık açılır. Poz süresi hazırlamış olduğumuz hızlandırıcı miktarına göre ayarlanır. Hızlandırıcı miktarı az ise poz süresi az, hızlandırıcı miktarı fazla ise poz süresinin fazla olması gerekir. Bu süre 2 dakika ile 5 dakika arasında değişir. Poz süresi aynı anda ışık şiddetinede bağlıdır.

Pozlandırma işleminden sonra ipeği bol tazyikli suyun altına tutarak iyice yıkanır. Bu anda bakır hatların olacağı kısımdaki karışım dökülecek diğer taraflar kalacaktır.

Işığı açarak, ipek kurutulur. Baskı devresi çıkacak şemanın ölçeğinde bakır plaket kıl testere ile kesilir. Temizlik maddeleri ile iyice temizlenir. İpek üzerine çıkardığımız baskı devre şemasını bakır plakete aktarabilmek için yeni bir karışım hazırlanır. Plastik kap içerisine bir kahve fincanı ölçeğinde matbaa mürekkebi konulur. İnceltmek için selülozik tiner katılır. Karışım homojen olarak iyice karıştırılır.

Bakır plaket ipek üzerindeki şemaya denk gelecek şekilde yerleştirilir. Karışımı yeterli miktarda dökerek rahle ile düzgün şekilde çekilir. Kart düzgün şekilde ipeğin altına alınır. İpek daha sonraki karışımlarda kullanılmak için hemen selilozik tinerle silinir.

Baskı devre çıkarma kabının içerisine bir perhidrol kapağı ölçekle perhidrol, dört ölçekte tuz ruhu atılır. Plaket hazırlanan eriğinin içerisine atılır. Devre şeması hatlarının dışındaki tüm bakır plaka çözülene kadar beklenir. Plaket çıktıktan sonra bol su ile yıkanır. Elemanların bacak kalınlıklarına göre, matkap ucu seçilir, markalı yerler delinir. Elemanlar yerleştirilir. Lehimleme işlemleri kısa devre meydana gelmeyecek şekilde dikkatlice yapılır. Devreye gerilim vererek devre çalıştırılır.

Baskı Devrelerinin Yapımı ;

Elektronik ile uğraşanlar arasında baskı devre kullanımı giderek zorunlu(!) hale gelmiştir. Çünkü bu durumda mekanik yapı ve elemanların yerleştirilmesi oldukça kolaylaşır. Baskı devreler "plaket" üzerine çizilerek oluşturulur. Plaket, başlangıçta 1-2 mm kalınlığında çıplak bir sert kağıt (pertinaks) veya epoksi plakadır.

Bu plaka üzerine bakır folyo serilir ve daha iyi tutsun diye özel bir reçine ile yapıştırılır. Bakır katın kalınlığı 35-70 µm kadardır. Bu şekilde bir veya iki yüzü bakırla kaplanmış plakalar elektronik malzemesi satıcılarında bulunur. Standart büyüklük Avrupa formatı'dır. (100mm x 160mm) ve plaketler bu büyüklüğün tam katları şeklinde kesilmiş olmalıdır. İşte bu malzeme, baskı devre yapımında esastır ve profesyonel baskı devre imalatçıları tarafından da hazır olarak alınmaktadır.

Baskı devre plaketlerinin hazırlanmasında en zor ve oyalayıcı adım, elde bulunan devre şeması veya deney düzeninden baskı devre planının elde edilmesidir; iletken yollar birbirini kesmelidir. Tabii iki yüzlü (hatta çok katlı) baskı devreler de hazırlanabilir. Karmaşık devrelerde, yolların en iyi durumunu bulmak için kurşun kalemle taslak hazırlamak kaçınılmazdır.

Çok basit devrelerde ise yollar aside dayanıklı bir kalem ile doğrudan bakır üzerine çizilebilir. Hatta, aşırı basit bir devrede plaket hazırlanmadan tamamen vazgeçilerek, delikli plakalar kullanılır.
Baskı devre hazırlamada kullanılan çok çeşitli yöntemler vardır. Bu yöntemlerden biri de başarılı sonuçlar veren pozitif-fotorezist yöntemidir.

Bu yöntemde saydam kağıt (Aydınger) üzerinden çini mürekkebi ile koyu ve tam örtücü olarak çizilmiş pozitif, yani bakır yolların siyah olduğu, bir film kullanılır. 90 g/m2 ağırlığında ve üzerinde 2.54 mm aralıklı çizgiler basılmış kareli Aydınger kağıdı en uygun malzemedir. Bu çizgilerin UV- ışığı geçirmeleri yani açık mavi renkli olmaları gerekir.

Koyu kısımların ışık geçirmezliğini sağlamak için genellikle bir taraftan çizmek yeterli olmamaktadır. Bu nedenle de aydıngerin iki yüzden boyanmasında fayda vardır. Çini mürekkeple çizim için yeterli deneyime sahip bulunmayanlar, Letraset benzeri çıkartmalar ve şeritler kullanabilirler. Bu yaprakların üzerinde çeşitli büyüklük ve kalınlıkta lehim adaları, yollar, köşeler ve semboller vardır.

Yolların ince olmasını gerektiren kalabalık ve karmaşık devrelerde baskı devre filmini tersten yapmak ve ışıklandırma sırasında çıkartmaların bulunduğu yüzün aşağıya gelmesini sağlamak gerekir. Yoksa, ışığın kenarlarda kıvrılması sonucu yollar incelebilir. Şimdi artık eldeki baskı devre planı bakır yüzey üzerine aktarılmalıdır. Yani yolları bırakıp geriye kalan bakırı sıyırmak için bir yol bulunmalıdır.

Bunun için bakır, aside dayanıklı ve ışığa duyarlı bir film ile kapanır. Bu film ışıklandırılıp banyo edildikten sonra açıkta kalan bakır kısımlar uygun aşındırıcı malzeme ile çözülebilir. Bakır yüzey pozitif 20 ile kaplanmadan önce bir mekanik temizleme tozu yardımıyla yağ ve asitlerden arındırılmalıdır. Temizlikten sonra temizleme maddesi su ile akıtılır

Bakır üzerinden yekpare bir su filmi oluşması yüzeyin temizliğinin göstergesidir. Fotorezist-lak ın bakır üzerinde her tarafa eşit dağılması için plaket tamamen kurutulmalıdır. Ya da bez yerine saç kurutma makinesi kullanılması atıklar bırakmadığından daha uygundur. Ancak bakırı fazla ısıtıp bozmamak için arada 20 cm.lik bir uzaklık bırakılmalıdır. Sprey şeklindeki lak'ın sıkılması gün ışığında gerçekleştirilebilir. Ancak lak UV- ışığa duyarlı olduğundan, doğrudan güneş ışığını görmesi engellenmelidir.

Sprey 20 cm kadar uzaklıktan yatay olarak duran plaket üzerinde sanki bir yılanın yolu çiziliyormuş gibi sıkılmalıdır. Bu şekilde oluşan filmin kurutulması karanlıkta yapılacaktır. Kurutma işlemi oda sıcaklığında 24 saat sürer, bu da tabii çok uzun bir süredir. Bir fırın kullanılırsa işlem süresi çok kısalır. Lak ile kaplanmış plaket soğuk fırının içine konur ve sıcaklık yavaş olarak 70 şC' ye çıkarılır, 30 -45 dakika sonra lak kurumuştur ve ışıklandırmaya hazırdır. Kurutma daha yüksek sıcaklıkta ve /veya daha uzun süre yapılırsa , lak pişer ve ışığa duyarlılığı kaybolur.

Işıklandırma için hazırlanmış olan baskı devre filmi plaketin lak'lı yüzüne konur. Filmin tamamen yapışması için de 2 mm kalınlığında bir cam parçası kullanılır. En uygun ışık kaynağı UV- ampulü, örneğin cıva buharlı ampul veya yapay güneş ışığı ampuludur.

Pozitif 20'nin duyarlı olduğu ışığın dalga boyu üretici verilerine göre 360-410 nm arasındadır. Lamba ile ışıklandırılan plaket arasındaki uzaklık 25- 30 cm, ışıklandırma süresi ise lambanın gücü ve lak kalınlığına göre 1-5 dakika arasında olmalıdır.

En iyi değer bir çok deneme sonucu elde edilir ve her zaman aynı kalınlıkta kaplama yapılmasına dikkat edilerek, bulunmuş olan bu değer kullanılır. İlk defa baskı devre yapan birisi için banyo işlemi en heyecanlı adımdır. 7gram NaOH bir litre su içinde tamamen çözülür. Bu orana dikkat edilmesi gerekir. Konsantrasyon fazla olursa ışık görmemiş yerlerde çözülür.

Banyo sıvısı plaketin üstünü tamamen örtmelidir. Çözelti aynen film banyosunda olduğu gibi yavaşça hareket ettirilir, böylece plaketin üzerine her zaman temiz banyo sıvısı gelir ve çözülmüş parçalar uzaklaşır. 2-3 dakika içinde "resim" ortaya çıkmalıdır, eğer hala bir şey gözükmüyorsa ışıklandırma çok kısa olmuş demektir. Her şey yolunda ise bakır yüzey üzerinde koyu renkli yollar ortaya çıkar.

Banyo bitiminde plaket su ile iyice yıkanarak NaOH'tan temizlenmelidir. Banyo sıvısı ile temas ederseniz, temas yerini hemen bol su ile yıkamalısınız. Eğer bu işlemler sırasında yanınızda limon veya sirke bulundurursanız, asit içeren bu madde ile NaOH' ı nötralize ederek etkisini giderebilirsiniz. Şimdi artık sıra açıkta kalan bakırın yedirilmesine gelmiştir. Pozitif 20 kullanıla gelen asitli banyolara dayanıklı olduğundan, demir III klorür,amonyumpersulfat ve krom asidine baş vurulabilir.

Bu banyolar %30-40 konsantrasyonlu olarak hazırlanırlar ve bir ısıtıcı üzerinde 40 -50 ºC sıcaklıkta tutulurlar. Banyo kabı olarak metal kap kullanılmaz, ısıya dayanıklı cam tencereler(pyrex) işinizi görür. Aşındırıcı banyoyu ille de kendileri hazırlamak isteyen şu reçeteyi kullanabilirler:

7 kısım %35 tuz ruhu 1 kısım %30 hidrojenperoksit 25 kısım su Bu karışımın çok keskin bir kokusu vardır. Ve biraz dumanlıdır. Aşındırma etkisi çok kuvvetli olduğundan dikkatle kullanılmalıdır. Acemi olanlar, işlem daha yavaş sürdüğünden, ilk sözü edilen maddelerle çalışmalıdırlar.

Karışımın reçetede verilenden daha konsantre olmamasına dikkat edilmelidir, yoksa banyoda kısa süreli bir köpürmeden sonra elinizde sadece pertinaks plakası kalır. Karışım sırası da yukarıdaki listeye uygun ve sondan başa doğru olmalıdır. Yoksa tersi yapılıp ta su asit içerisine içine boca edilirse, karışım kaynayıp etrafa sıçrar. Yedirme işleminden sonra plaket.

Üzerinde hiç hiçbir artık kalmayacak şekilde akan su altında durulanır. İletken yollar üzerinde hala aside dayanıklı olan lak bulunmaktadır. Bu kat da Aseton veya Nitro Verdünner ile kaldırılabilir.

Artık açıkta kalmış olan ve uzun süre dayanmasını istediğiniz bakır kısımların koruyucu lehim lakı ile kaplanması gerekir. Hazır laklar kullanılabileceği gibi alkol veya tiner içinde eritilmiş reçine de işimizi görür. Baskı devre şimdi deliklerin delinmesi ve elemanların yerleştirilmesine hazırdır

Foto Dirençler

2007-03-26T10:22:00.000-07:00

Yapısı :

Foto dirençler optik devre tasarımlarında kullanılan en popüler devre elemanlarında biridir. Çalışma mantığı itibari ile normal bir ayarlı dirençten farklı değildir ancak değeri üzerindeki herhangi bir mekanik ayar ile değil, aldığı ışığın şiddetine göre değişir. Foto dirençler LDR (Light Dependent Resistance) olarak adlandırılır. Çalışma mantığı çok basittir. Üzerine herhangi bir ışık almadığı sürece direnci çok yüksektir (10 Mohm). Uygulanan ışık şiddeti arttıkça bu dirençte düşer (75-300 Ohm).

Alttaki resimde fotodirencin devre çizimlerinde kullanılan sembolü görünmektedir.

Sağlamlık Kontrolü :

Herhangi bir devreye ihtiyaç duymadan doğrudan ölçü aletinin Ohm metre kısmı kullanılarak sağlamlık kontrolü yapılabilir. Ohm Metre foto direncin uçlarına yön farketmeksizin bağlanıp ışığa tutulduğunda ışığın şiddeti arttıkça değeri düşer. Işık alan pencere tam olarak kapatıldığında hemen hemen açık devre gösterir yani iç direnç maximum değere (10 Mohm ve üzeri) ulaşmıştır. Ölçüm esnasında foto direnç bunların haricinde bir davranış gösteriyorsa arızalıdır.

Foto Diodlar

Yapısı :

Foto diodlar normal diodlar gibidir ancak iletken olma durumlarını ışık şiddetine göre azaltır veya arttırırlar. Normal diodların aksine devreye ters yönde bağlanırlar.

Sağlamlık Kontrolü :

Ohm metrenin X1 kademesinde siyah uç katoda, kırmızı uç anoda bağlanır. Üzerine uygulanan ışığın şiddeti arttıkça düşük direnç, ışığın şiddeti azaldıkça yüksek direnç gösteriyorsa foto diyot sağlamdır.

Foto Transistörler

Yapısı :

Normal transistörlerden tek farkı base ucundan yapılan tetiklemenin ışık şiddeti ile yapılmasıdır. Yine normal transistörler gibi bir base ucu vardır ve istenirse bu uç kullanılarak da tetiklenebilir. Devreye normal bir transistör gibi bağlanır ancak normal şartlarda base ucu kullanılmaz. Tetikleme işlemi, üzerindeki merceğe ışık uygulanarak yapılır. Uygulanan ışığın şiddetine göre Emiter-Kollektör arası iç direnç değişir ve yükün akımı kontrol edilebilir. Işık şiddeti arttıkça Emiter-Kollektör arası iç direnç düşer. Foto transistörler kızıl ötesi (Infra Red) ışınlara daha hassas olduğu için genellikle ışık kaynağı olarak kızıl ötesi (Infra Red) led'ler ile birlikte kullanılır.

Diğer tüm özellikleri ve sağlamlık kontrolü normal transistörlerde olduğu gibidir.

Tristör ve Ölçümleri

2007-03-26T10:19:00.000-07:00

Yapısı :

Tristörler üzerinden sadece bir yönde akım geçmesini sağlayan yarı iletken bir devre elemanıdır. PNPN yapıdadır ve üzerinde üç adet uç bulunur. Bunlar katot, anot ve gate (tetikleme) uçlarıdır. İletken olduğu anda üzerindeki akımı katotdan anoda doğru geçirir. Gate ucu ise tristörün iletime geçirilmesi için kullanılır. Eğer tristör katot gate'li ise pozitif gerilim ile tetiklenir. Anot gate'li tristörler ise katoda göre daha negatif bir gerilim verildiğinden tetiklenirler.

Sağlamlık Kontrolü :

Tristörler ölçü alaetleri ile ölçülebileceği gibi basit bir tristör kontrol devresi ilede ölçülebilir. Öncelikle bu şekilde yapılacak kontrol için gerekli yöntemi ve devre şemasını vermek istiyorum.

Devrede yük olarak 12V ampül kullanılmıştır. S1 anahtarı kapatıldığında devreye 12V DC verilmiş olur ancak tristör henüz iletken değildir ve lamba yanmaz. S2 anahtarı kapatıldığında 1 Kohm'luk direnç ile düşürülen ve gate tetiklemesi olarak kullanılacak olan pozitif gerilim tristörün gate ucuna uygulanır. Bu durmda tristör gerekli tetikleme sinyalini aldığından iletime geçecek ve yük üzerinden akımın akmasına izin verecektir. Şu anda lamba yanmaktadır. Artık S2 anahtarı açılsa bile tristör iletimde kalmaya devam edecektir. Tristörü iletimden çıkarmak için S1 anahtarı açılarak devre gerilimi kesilmelidir. S1 anahtarı tekrar kapatıldığında lamba yine yanmayacaktır çünkü gate ucundan tetikleme voltajı veren S2 anahtarı açıktır. Eğer burada bahsedilenler doğru olarak gerçekleşiyorsa tristör sağlamdır.

S1 anahtarı kapatılır kapatılmaz lamba yanıyorsa veya gate ucuna tetikleme sinyali verildiği halde lamba yanmıyorsa tristör arızalı demektir.

Bu devrede 12V DC yerine 12V AC kullanılmış olsaydı S1 anahtarı kapatıldığında lamba yine yanmayacaktı ve S2 anahtarı kapatıldığında lamba yanacaktı ancak burada bir fark var; S2 anahtarı açıldığı anda lamba sönecektir çünkü AC akımın ilk negatif palsinde tristör iletkenliğini kaybedecektir. Lambanın sürekli yanması için S2 anahtarının da sürekli kapalı kalması gerekmektedir. AC akım kullanıldığında tristör AC akımın sadece pozitif palslerde iletime geçeceğinden lamba DC akım kullanılan devreye göre daha sönük yanacaktır.

İkinci yöntem olan ölçü aleti kullanarak tristörü ölçmek için ölçülecek bir tristör ve bir Ohm Metreye ihtiyaç vardır. Ölçü aleti X1 konumuna alınarak siyah ucu tristörün anoduna bağlanır. Kırmızı uç ise katoda bağlanır. Bu durumda ölçü aletinde herhangi bir değer okunmaması gerekir. Eğer düşük bir direnç veya kısa devre gözleniyorsa tristörün anot-katot arası kısa devre olmuş demektir ki bu da tristörün arızalı olduğunu gösterir. Eğer bu ölçümde bir hata yoksa şimdi sıra gate ucunun sağlamlığını ölçmeye geldi. Kırmızı ve siyah uçlar tristöre bağlı iken siyah uç anotdan ayrılmadan aynı anda gate ucuna değdirildiğinde tristör tetiklenmiş olur ve ölçü aletinde çok düşük bir direnç hatta kısa devre görülür. Bu durumda tristör tetiklenmiştir, anot-katot arası iletken olmuştur ve gate ucu sağlamdır. Şimdi gate ucuna değdirilen siyah uc ayrılır ve ölçü aletinde hala aynı sapmanın olduğu görülür. Bu da tristörün bir kez tetiklendikten sonra tetikleme kesilse bile iletimde kaldığını gösterir. Eğer gate ucu ayrıldığında ölçü aletide yüksek bir direnç veya açık devre gösteriyorsa tritör arızalıdır veya gate ucu değdirildiği halde ölçü aletinde bir sapma olmuyorsa tristör yine arızalıdır.

Ölçü aletinin siyah ucu tristörün gate ucuna kırmızı ucuda katoda bağlandığında çok düşük bir direnç (40 Ohm civarında) okunmalı. Uçlar tes çevrildiğinde ise maximum direnç (açık devre) okunmalı. Ayrıca Anot-Gate ve Anot-Katot ölçümleri her iki yönde de maximum direnç (açık devre) göstermelidir.

LED

2007-03-26T10:18:00.000-07:00

Yapısı :

Led'ler (Light Emiting Diode) yani ışık yayan diyotlar yapı itibari ile elektrik enerjisini ışığa çeviren kimyasal maddelerden oluşurlar. Kullanılan kimyasal maddedin türüne göre farklı renkte ışık verirler. Örneğin galyum fosfid kullanlan LED'ler yeşil ışık verir. Galyum fosfid'e oksijen ve çinko karıştırılarak yapılan LED'ler kırmızı ışık verir. Bunun yanında Galyum arsenid kullanılarak yapılan led'ler ise kızıl ötesi ışık verirler. Led'lerin çalışma voltajları içinde kullanılan maddeye göre değişiklik gösterir. Kızıl ötesi ışık veren bir led'in çalışma voltajı 1.4V iken yeşil ışık veren led'in çalışma voltajı 2.26V'dur.

Led'lerin bu çalışma gerilimi aşıldığında içindeki kimyasal maddenin gireceği reaksiyondan dolayı led bozulur. Bu yüzden çalışma gerilimini aşan bir voltaj uygulanacağı zaman uygun bir direnç ile led korunmalıdır.

Led'ler genellikle endüstriyel ve amatör elektronik alanında ikaz ve görsel efektler amacıyla kullanılır. Ayrıca led'ler hem DC hemde AC gerilim ile çalışabilir.

Alttaki resimde LED'in devre çizimlerinde kullanılan sembolü görünmektedir.

￹

Sağlamlık Kontrolü :

Ohm metrenin içindeki pil kullanılarak led'lerin sağlamlık kontrolü yapılabilir. Genellikle yeni bir led'de uzun bacak anot (+), kısa bacak katot (-) ucudur. Ohm metrenin kırmızı ucu katoda, siyah ucu anoda bağlandığında led'in ışık vermesi gerekir.

Infra Led

Yapısı :

Yapı itibariyle tamamen normal led'ler gibidir ancak tek farkı yaydığı ışığın insan gözüyle görülemeyecek bir frekans bandında olmasıdır. Yaklaşık 1.5V ile çalışır ve genellikle Foto transistörlerin ışık kaynağı olarak kullanılır.

Sağlamlık Kontrolü :

İnsan gözünün göremeyeciği bir ışık yaydığı için ohm metre ile Led'lerde olduğu gibi görsel bir ölçüm yapılamaz. Bunun yerine normal diyotlar gibi ölçülür. Ölçüm uçlarının bir yönünde açık devre diğer yönünde ise düşük direnç göstermelidir

Termistör

2007-03-26T10:16:00.000-07:00

Yapisi :

Termistör isi ile direncini degistiren bir dirençtir. Aynen foto dirençlerde oldugu gibi termistöre bünyesine uygulanan isiya göre direncini degistirir.

Termistörler iki çesittir;
1. NTC (Negative Temperature Coefficient); Negatif isi katsayili termistördür. Isindikça direnci azalir, sogudukca direnci artar.
2. PTC (Positive Temperature Coefficient); Pozitif isi katsayili termistördür. Isindikça direnci artar, sogudukca direnci azalir.

Termistörler foto dirençlerin kullanildigi tüm devrelerde kullanilabilir. Bu durumda devre yaptigi isi isik siddetinin degismesi ile degilde isinin degismesi ile gerçeklestirir.

Saglamlik Kontrolü :

Ohm metre X 100 konumuna alinir ve uçlar yön farketmeksizin termistöre baglanir ve termistör isitilir. Eger termistör PTC ise direnci yükselir, NTC ise direnci azalir. Bu sekilde davranan bir termistör saglam demektir.

Triyak ve Ölçümleri

2007-03-26T10:14:00.000-07:00

Yapısı :

Triyak bir Alternatif Akım (AC) anahtarıdır. AC akımda her iki yönde de iletkendir. Gate ucuna verilecek DC veya AC tetikleme sinyali ile iletime geçebilir. Ana uçlar arasındaki AC akım yön değiştirirken gerilimin sıfır olduğu anda triyak yalıtkan duruma geçer. Triyak'ın devamlı iletimde kalabilmesi için sürekli tetikleme sinyali verilmeli veya AC akımın her yön değiştirdiği anda tekrar tetiklenmelidir.

Triyak'ın hem DC hemde AC akımla tetiklenebildiğinden bahsetmiştik. Eğer DC akım ile tetiklenirse -ki DC akımın artı (+) veya eksi (-) olması farketmez- tetikleme akımı var olduğu sürece triyak iletkendir. Tetikleme akımı kesildiğinde iletimini kaybeder. AC akım ile tetklendiğinde ise; bilndiği üzere AC akım sinüsoidal bir akımdır yani frekansına bağlı olarak saniyede belirli aralıklarla bir sinüs dalgası çizer. İşte bu sinüs dalgasının pozitif ve negatif alternanslarında triyak iletkendir ancak sinüs dalgasının sıfır olduğu anlarda triyak yalıtkandır.

Triyak çok düşük bir gate akımı ile saniyenin binde birinde iletime geçer ve üzerinden büyük akımlar geçirebilir. Bu yüzden çok küçük akımlarla büyük akım gerektiren yüklerin kontrolünde kullanılabildiği gibi AC akımların DC akımlarla kontrol edilebilmesinide sağlar yani AC akım, DC akım ile çalışan transistörlü devreler tarafından kontrol edilebilir.

Aslında triyak'lar iç yapı olarak birbirine ters bağlı iki tristör'den başka bir şey değildir. Yapılan bu özel bağlantı ile AC akımın her iki yönünde de bir tristör iletime geçerek triyak'ın sürekli iletken olması sağlanır. Triyaklarda A2 ucu daima yükün bağlandığı uçtur. Aşağıdaki şekilde triyak'ın devre şemalarında kullanılan sembolü ve iki tristör kullanılarak yapılan eşdeğer devre şeması görülmektedir.

Sağlamlık Kontrolü :

Yine tristör'de olduğu gibi triyak da hem ölçü aleti ile hemde basit bir devre ile kontrol edilebilir. Ancak ölçü aleti ile yapılan kontrol ölçü aletinin içindeki pil kullanılarak yapıldığından triyak'ın yüksek gerilimlerde doğru çalışıp çalışmayacağı konusunda tam bir fikir vermez. En iyi ölçüm triyak'ın kullanım amacına uygun basit bir devre ile yapılabilir.

Öncelikle ölçü aleti ile yapılabilecek kontrolü anlatma istiyorum; Ölçü aleti Ohm metre konumunda X1 kademesine alınır. Triyak'ın Gate ve A1 uçları her iki yönde de minimum direnç (40-60 ohm) göstermelidir. Ayrıca A2 ve Gate uçları ile A2 ve A1 uçları her iki yönde de maximum (açık devre) direnç gösteriyorsa triyak sağlamdır.

Devre kullanılarak ölçüm yapmak için gereken basit bir devre şeması şekilde görülmektedir. Bu devrede gate ucuna DC 12V (artı veya eksi) verildiği sürece triyak'ın iletimde kalması, tetikleme kesildiği anda ise iletimden çıkması gerekir. Eğer tetikleme için AC akım kullanılırsa yine tetikleme sinyali olduğu sürece triyak iletimde kalacaktır ancak burada AC akımı oluşturan sinüs dalganın sıfır değerine ulaştığı anlarda triyak çok kısa bir süre (bu süre AC akımın frekansına göre değişir) yalıtkan olacaktır. Sinüs dalganın pozitif ve negatif alternanslarında ise iletken olacaktır.